Ténéré ağacının öyküsünü, ilk kez “7’den 77’ye” programında, Barış Manço’dan dinlemiştim.
Bu, Büyük Sahra’daki bir yalnız akasyanın öyküsüydü.
Ténéré ağacı, 1:4,000,000 ölçekli bir haritada görülebilen tek ağaçtı. Başka bir deyişle, tam dört yüz kilometre çaplı bir dairenin içinde ondan başka bir ağaç yoktu. Büyük olasılıkla da bin yıllar önce bu çölü yemyeşil örten bir ormanın son temsilcisiydi.
Zorlu çöl koşullarında tek başına yüzyıllarca yaşayan bu ağaç, Agadez – Bilma arasında gidip gelen kervanlar için buluşma ve konaklama noktasıydı. Belki de bu nedenle Touaregler onu kutsal bilir, bir dalına dokunmazlardı. İlginçtir; develer de bir yaprağını bile yemezdi.
Zaman geçti, devran değişti. Develerin yerini, kamyonlar aldı; uygarlaştık, çölde ralliler de yapar olduk. Şu ünlü Paris-Dakar Rallisi’nin güzergâhını da buradan geçirdik.
İşte ne olduysa bundan sonra oldu. Önce Bilma’ya giden bir kamyon, büyük çölün bu yalnız ağacına çarptı; gövdelerinden birini belinden kırdı.
1973 yılında da Libyalı bir kamyon sürücüsü, bu yalnız ağaca çarparak onu kökünden devirdi.
İnsanoğlu kişisel çıkarları ve duyarsızlıkları yüzünden yok ettiklerinin ardından gözyaşı dökmesini de iyi biliyor.
Ağacın kuru gövdesi, başkent Niamey’deki Nijer Ulusal Müzesi’ne taşındı. Yerine “Yeni Ténéré Ağacı” adıyla bir metal ağaç dikildi.
1998’de de Japon heykeltraş Katsuyuki Shinohara Yeni Ténéré Ağacı’nın az ötesine “Rüzgarın Ağacı” adıyla bir heykel dikti.
Artık yüzyıllarca çölün en amansız koşullarına direnen o yalnız ağacın yerine dikilen heykelle vicdanlarımızı avutmaya çalışıyoruz.
***
Bunu neden mi anlattım?
Bodrum’a gelirken Güllük kavşağını geçtikten 5-6 kilometre sonra sol tarafınızda gördüğünüz deniz değil; Tuzla sulak alanıdır.
Burada Mazı ve Kemikler çaylarının dağlardan topladığı tatlı sularla Mandalya Körfezinin tuzlu suyu buluşur. Bu, yörenin ekosistemi için son derece önemlidir.
Bir zamanlar Osmanlı’nın önemli tuz üretim alanı olan Tuzla hem balıkların üremesi , hem onlarca tür su kuşunun cenneti gibidir. Özellikle kasımdan nisana burayı mekan tutan allı turnaları ( flamingo) izlemek başlı başına bir keyiftir.
Yasal olarak kabul edilmiş bir koruma alanı olmasına karşın, Tuzla tam bir yağmalıktır.
Son yıllarda sulak alanın içine fütursuzca sokulan yapılaşma, çaylara bırakılan atıklar Tuzla’nın celladı gibidirler.
Tüm bu olumsuzluklara, tuzlu su ile tatlı suyun buluşmasını sağlayan kanalların tıkanması da eklenince sulak alan adeta nefessiz kalmıştı.
Durum Bodrum ve Milas Kent Konseyleri, Boğaziçi Muhtarı ve çevreye duyarlı STKlar tarafından Büyükşehir Belediyesine aktarıldı. Büyükşehir belediyesi de hemen girişimlerde bulundu ve kanallara yeniden işlevini kazandırma çalışmalarını başlattı.
Perşembe günü bu sevinci paylaşmak için Tuzla’da toplandık. Basın da oradaydı.
Karaova bölgesinin çok değerli bir parçası olan Tuzla’nın ve hemen bitişiğindeki antik Bargilya kentinin turizm ve ekolojik öneminden söz ettim.
Sulak alanın korunabilmesi için kanalların açılmasının yeterli olmadığını Kemikler ve Mazı Çaylarının da ıslah edilmesi gerektiğini belirttim.
Çevredeki hızlı yapılaşmaya ve sitelere dikkati çekerek, burayı öncelikle çevrede yaşayanların koruması gerektiğini, oysa arıtmaların düzenli çalışmadığını; atıkların buraya boşaltıldığını dile getirdim.
Flamingoların aylarca konakladıkları bu cennete sahip çıkmadıktan sonra tepelere Flamingo adlı siteler kurmanın bir ironi olduğunu söylemeye çalıştım.
Aradan birkaç dakika geçmişti ki Flamingo sitesi görevlisi olduklarını söyleyen iki genç, kendi sitelerini zan altında bırakacak ifadelerde bulunduğumu söylediler.
Ben bir siteyi hedef almamış, bir genel doğruyu dile getirmeye çalışmıştım.
Belediyelerin arıtmalarının bile doğru dürüst çalışmadığı bu ülkede hangi site arıtmasının tüm koşullara uygun çalıştığını iddia edebilir?
Hal böyleyken görevlilerin üzerlerine alınmaları benim için oldukça ilginçti.
Keşke günü kurtarma ve kendi çıkarlarımızı koruma konusunda gösterdiğimiz duyarlılığı, toplumu ve geleceği ilgilendiren konularda da gösterebilsek!
Keşke “Bana ne?”, “Adam sen de!”, “ Bana dokunmayan yılan bin yaşasın.” anlayışıyla görmezden geldiğimiz her şeyin bumerang gibi dönüp gelip kendimizi vuracağının farkında olabilsek!
Bugün Tuzla’da, Karaova’da, Güllük’te, Karacahisar’da, Ören’de, Bafa’da, Yatağan’da Akyaka’da, Dalyan’da, Yuvarlakçay’da sahip olduğumuz değerleri kişisel çıkarlarımız gibi korumak zorundayız.
Ténéré ağacında olduğu gibi bu değerlerin ardından ağıtlar yakmak; kalıtlarıyla, öyküleriyle, anılarıyla, heykelleriyle avunmak istemiyorsak bunu vazgeçilmez bir görev olarak görmeliyiz.