Soma’da, maden ocağında, 282 maden işçisinin ecelsiz ölümü hepimizi çok üzdü. Bu sayının daha da artacak... Türkiye, iş kazalarında Avrupa’da birinci, Dünyada ise ilk 3’ün içinde. Toplu ölümlerin yaşandığı iş kazaları da en çok, maden ocaklarında meydana geliyor. Türkiye'de, 1941 yılından bu yana maden ocağı kazalarında 3 bini aşkın kişi hayatını kaybetti. Türkiye'de, kömür ve linyit çıkartılan kayıtlı 740 işletme bulunuyor. Kömür ve linyit madenlerinde, 48 bin 706 kayıtlı işçi çalışıyor.
xxx
Havasında % 19’dan az Oksijen(O2), % 2’den çok metan(CH4), % 0.05’den çok Karbon Monoksit(CO) vd. tehlikeli gaz bulunan yerlerde çalışılmaz. Sekiz saatlik çalışma için izin verilen en yüksek Hidrojen Sülfür oranı % 0.002’dir. Emniyet lambası veya metan dedektörleriyle yapılan ölçümlerde, % 1 veya daha çok metan olan yerlerde patlayıcı madde kullanılmaz. Grizulu ocaklarda % 1’den fazla metan varsa, bu oran % 1’in altına düşürülünceye kadar ölçümlere devam edilir. Bütün grizulu ocakların havalandırma planında tespit edilen istasyonlarında en geç 10 günde bir gerekli ölçümler yapılır. Havasında % 2’den çok metan olan ocaklarda çalışma durdurulur, işçiler kurtarılır. Genel havasındaki metan oranı % 1.5’u geçen yerlerdeki iletkenlerin ve elektrikli aygıtların gerilimi derhal kesilir. Maden ocaklarında çalışmak; bir karmaşık görevler bütünlüğünün ve sorumluluklarının yerine getirilmesini gerekli kılar…
xxx
10.03.1997 tarih ve 22930 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan, “GRİZULU OCAKLARDA ELEKTRİK ENERJİSİ KULLANILMASI HAKKINDA YÖNETMELİK”in 16 ve 21. Maddelerinde, grizulu ocaklarda nasıl bir trafo kullanılacağı ve bunların denetiminin kimler tarafından yapılabileceği açıkça hüküm altına alınıyor.
16. madde şöyle: Elektrik teçhizatı, tesisatı ve aygıtlarında yapılan bakım ve onarımlarda, koruma tipi özelliğini bozacak hiçbir değişiklik yapılamaz. Bakım ve onarımların ehliyetsiz kişiler tarafından yapılması yasaktır. 21. madde ise şöyle: 3 fazlı ve 50 Kw'in üzerindeki güçlerde hava soğutmalı ve kuru tip güç transformatörleri, MGM 107/1983 standart şartnamesine uygun olacaktır.
Yönetmeliğe göre, bu tür maden ocaklarında emniyeti en yüksek, Kuru Tip Trafo kullanılması gerekiyor. Yani D Tipi. Bunların özelliği alev sızdırmaz olması, bakım ve denetimlerinin ancak uzman kişilerce yapılması. Bu tür ocaklarda, Yağlı Tip trafo asla kullanılamaz. Eğer Soma’daki Yağlı Tip Trafo ise, bu baştan bir kusur, yönetmelik ihlali.
xxx
Soma Holding yönetim kurulu başkanı Alp Gürkan, işletmeyi devletin 2005’te pay karşılığı kendilerine devrettiğini anlatırken, “İşi devraldığımız Türkiye Kömür İşletmeleri, Soma'da kömürü kendisi çıkarırken, tonunu 130-140 dolara mal ediyordu. Biz yüzde 15'lik rödovans(*) payı dahil 23.80 dolara düşürdük” diyor. Söz konusu işletmenin özele geçtikten sonra, yüzde 400 oranında maliyeti düşürmesi, akıllara, “Gerekli tedbirlerden mi kısıldı?” sorusunu getirdi. Maliyet gerektiren gerek temel güvenlik önlemleri, gerek elektrik tesisatının risk oranı en düşük malzemelerden oluşması ve gerekse olası göçük vs. durumuna karşı tedbirlerin alınmış olup olmadığı sorgulanıyor.(www.habervakti.com)
xxx
Az tehlikeli sınıfta işçi başına yılda en az 8 saat, tehlikeli sınıfta yılda en az 12 saat ve Çok Tehlikeli sınıfta yılda en az 16 saat eğitim verilmesi gerekiyor. Bu eğitimlerde bir iş kazası anında işçinin yapması gerekenler anlatılıyor ve arama-kurtarma-tahliye çalışmalarıyla yangından kurtulma hakkında işçilere bilgi veriliyor, eğitiliyorlar. Ayrıca bu konularla ilgili yılda bir kez tatbikatların yapılması gerekiyor. Soma'daki maden ocağından sağ kurtulan işçilerden Özcan Cüce’nin anlattıkları, Soma’daki maden işçilerinin bu konuda yeterli bilgiye sahip olmadıklarını gösteriyor. İşte onun söyledikleri:
"Amirler bizi yanlış yönlendirdiler hep. Havanın geldiği kısma yönlendirdiler. Havanın geldiği yönden girince komple kaldı arkadaşlar. İleri geri kaçanlar kaçtı, kaçmayanlar bir şekilde kurtuldular. Geriye dönüyorlar, geldikleri istikamete geri dönüyorlar, öyle kurtuldular. Tam terse gidenler kurtulamıyorlar. Ben dolaştım, bant yanıyordu. Yangını söndürmediler. Biz tekrar havalandırmaya geri döndük. Maske taktık, nefesimizi tuttuk. Havanın önüne attık kendimizi, havayı kestim. 15-20 kişi gittiler dedim ki, gitmeyin dumanın üzerine gidiyorsunuz. Hepsi yanımdan geldiler-geçtiler, bir tek ben kaldım. Onların hepsi orada kaldı."
xxx
Soma gerçeği: özelleştirmenin acı bir faturası ve azami kâr dürtüsüyle, iş güvenliği için alınacak önlemlerden kaçınılmasının bir sonucudur. Burada 10 İş Güvenliği Uzmanının görev yaptığı söyleniyor. İş garantisi olmayan, iş sıkıntısı çeken bir İGU; işverene karşı ne kadar yaptırımcı olabilir veya önerilerini nasıl dinletebilir?
(*)Rödovans:“maden ruhsat alanlarının, hukuki hak ve sorumlulukları kendisinde kalması koşuluyla hak sahibi tarafından sözleşmeyle özel veya tüzel bir kişiye, bir süre tahsis edilmesi durumunda, maden ocağının işletilmesini üstlenen özel veya tüzel kişinin, esas ruhsat sahibine, ürettiği her bir ton maden için ödemeyi taahhüt ettiği meblağ” olarak açıklanmaktadır. Rödovans’ın bir özelleştirme yöntemi olduğu açıktır.
(Not: Sonraki yazım; İş Güvenliğinin, işyerleri ve özellikle Belediyeler açısından önemi üzerine.)