Öküz Kara Mehmet Paşa veya Öküz Damat Mehmet Paşa da denilen bu Osmanlı paşası; toplam üç yıl, yedi gün sadrazamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamı olup; Padişah I. Ahmet ve Genç Osman döneminde görev yapmıştır. Öküzsıfatı bazı kaynaklarda iddia edildiğinin aksine, “Oğuz” kelimesinin değişikliğe uğramış hali olmayıp, babasının Karagümrük’te öküz nalbantlığı yapmış olması ile alâkalıdır. Yani, bu namı esasen babadan gelmektedir…
Bu paşa Türk asıllı olup, İstanbul'da Karagümrük semtinde doğmuştur… Fakat 1567'de bir yolunu bulup Saray Enderun Okulu’nda eğitim yapmıştır. Önce sarayda Hasoda Ağası ve sonra silâhtarlığa yükselmiş, Nisan 1607'de Saray'dan çıkma yapıp, Vezirlik rütbesi ile Mısır Valisi olarak görev verilmiştir…
Aslında çok iri-yarı, sert mizaçlı olan Öküz Mehmet Paşa saraya damat olmuştur. Mısır’a Vali olarak gittiğinde, “Öküz” namı kendisinden önce Mısır’a ulaşmıştır. Öküz Mehmet Paşa ile karşılaşan herkes ona hitap ederken biraz sırıtıyor, “Öküz” lâkabını içinden söyleyip, “Damat Mehmet Paşa” şeklinde hitap ediyorlarmış. Paşa bunu anlasa da, kimseye bir şey demiyormuş…
Rivayet edilir ki; Mısır’daki bir meydan savaşı sırasında, Öküz Mehmet Paşa savaş meydanındaki çadırı içinde komutanları ile savaş stratejileri üzerinde tartışıp, yeni planlar yaparlarken; mutfak malzemelerini çeken arabaların öküzlerini çayıra bırakmışlar. Öküzün biri biraz otladıktan sonra çadır kapısına yaklaşmış. Harita üzerinde konuşan Öküz Mehmet Paşa’ya dik dik bakmaya başlamış. Bunu gören masa çevresindeki komutanlardan biri, yanındakinin kulağına eğilip; “İki öküz bir olup, yeni planları bunlar yapacaklar galiba?” deyince, hafif gülerek kıkırdamışlar…
Bu sözleri duyan Paşa bir öküze, bir de kendine gülen komutanlara kaş altından öfkeyle bakıp; “Onun ne dediğini siz nereden bileceksiniz, onu ancak ben öküz anlarım? Öküz bana dedi ki; ‘sen öküzün yanında bu eşşoğlu eşeklerin ne işleri var?’ diye soruyor ve buraya merakından bakıyormuş” demiş, espriye hep beraber gülmüşler…
Anadolu’da birçok öküz fıkraları dilden dile dolaşır, işte bazıları:
-Bir köyde yaşayan karı-kocanın yatak odası, sadece tahtalarla ayrılan ahırla bitişikmiş. Kadının, köyden başka bıçkın bir sevgilisi daha varmış. Gece kocası uyuyunca kalçasını tahtanın budak deliğine dayar, ahıra gelen sevgilisi ile işi o şekilde bitirirlermiş…
Gel zaman git zaman, bir gün şalvarını çıkarmış haldeki karısını kocası yakalamış. Ne halt ettiğini öfkeyle sormuş. Kadın gülerek demiş ki; “Benim edep yerimde mantar oluştu, geceleri bizim sarı öküze bu delikten orayı yalatıyorum, kaşıntım hemen geçiyor ve sonra rahatça uyuyorum” demiş…
Kocası bu işe şaşırsa da, aklına bir fikir geliyor. Kendi kendine; Ulan bende de basur var. Oramı sarı öküze yalatsam herhalde iyi gelir?” deyip, o gece donu sıyırıp, kıçını o deliğe dayıyor. Bir süre sonra acıyla bağıran adam; “Öküz işte, ne olacak!? Bizim karı deliğe dayayınca diliyle yalıyor, ben dayayınca boynuzunu sokuyor budala hayvan!..” deyip, bir daha o delikten hep uzak durmuş…
Eski Darülfünun Müderrislerinden Ömer Ferit Beye (1861-1944) öğrencileri sormuşlar; “Bu dünya, öküzün boynuzları üzerinde mi durur hocam?” deyince, Ömer Ferit hoca hemen öğrencilerine kalem-kâğıt çıkarmalarını söyleyip şöyle yazdırmış:
“Niye taaccüp (hayret) ediyorsun, buna dünya derler,
Duyulan herzelere, onda nihayet yoktur,
‘Yerin altında öküz var mı?’ dedi bir meczup,
Onu bilmem de, lâkin üstünde pek çoktur!..” diye yazdırır…
Sahi, bu yıllarda da bahse konu edilenlerden hâlâ aramızda olan var mı?
Sakin KOŞAR…
