Ansiklopediler, medrese denen kurumu şöyle tanımlar: Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde dinsel eğitim yapan eğitim kurumları …Geçmişte bu dinsel eğitimin dili, Farsça ve Arapça olmuştur.Asla Türkçe olmamıştır..İslam ülkelerinde eğitim dili genelde Farsça ve Arapçadır. Bilindiği gibi eskiler Farsça'ya (Divan) sanat dili, Arapça'ya ise iman dili diye açıklama getirirler.
Selçuklu Sultanı Nizamül Mülk dönemi, (1018-1092 ) medreselerin en güçlü olduğu dönem olmuştur. Ne var ki 15. yüzyılda yozlaşmaya başlayan medreseler, giderek gerçek niteliğinden büyük ölçüde sapma göstermiş, özellikle Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde iyice bozulmuştur. Tarih kitapları bozulmanın ulema (alimler) kadrosunun bozulması nedeniyle başladığını yazmaktadır. İlk bozulmanın, medreselere müderris veya muallim atanmasından başladığı söylenebilir. Şöyle ki atama işinde yamukluk da müderrislerle başlamıştır. Başlangıçta müderris çocuklarını doğrudan doğruya müderrisliğe atayan yönetim, giderek molla çocuklarını da ayni biçimde müderris yapmaya başlamıştır. Babası molla ya da müderris olanların, otomatik olarak, müderris sayılması, medreselerde cehaletin yaygınlaşmasına yol açmıştır. Böylelerinin sayısı arttıkça öğretimin kalitesi düşmüş, zaman içinde bunlar “Beşik Uleması” diye alay konusu bile olmuşlardır. Daha sonra bu “Beşik Uleması” arasına imtiyazlı başka ulema da karışınca medreseler iyice çürümüştür.. Böylece, medreseler giderek cahillik, kıskançlık, tezvir ve yalancılık yeri olmuştur. Bu nitelikler bir bilim kurumuna yakışır mı?
Ülkenin eğitimi bunların elinde ne hale gelir?
Medrese hocaları aklın ermeyeceği kadar bilgisiz, düştüğü uçurumdan çıkamayacak kadar gafil kimselerden oluşmuştu. Bunlar öğrencilerini de iyice cahil bırakmış oldukları için medreseler halkın gözünden de iyice düşmüştür.
Medreselerdeki çürüyüşün olumsuz etkileri ülkenin bütün kurumlarına bulaşınca önce Tanzimat döneminde, sonra da Cumhuriyet döneminde bir dizi ıslahat yapılmıştır. Nihayet Büyük Atatürk'ün önderliğinde Cumhuriyet ilan edilince öğretimde birlik,laik öğretim ve yeni alfabe ülkemizin kültür yaşamına egemen olmuştur. Sözün burasında medrese eğitimi hakkında birkaç söz daha söyleyelim:
Medreseler aşağıdaki bölümlere ayrılmıştı:
Mahalle mektebi bölümü (sübyan mektebi)2-Rüştiye mektebi bölümü (ortaöğretim) 3-Leyli Darülfünun.(Yüksek bölüm)
Yukarıda sözünü ettiğimiz Sübyan Mektebi, Osmanlı eğitiminin en küçük birimi idi. Eğitimin üstüne çöken kara bulutlar ve zifiri karanlık Sübyan mektepleri denen bu kurumlarla başlamıştır. İşte açıldığı müjdelenen medresede ne yazık ki “Çocuk” sözünün bile Arapçasını adının başına koyarak “Sübyan” diyen bu okullar gayri milli nitelikleri nedeniyle asla Türk eğitim yaşamına rehber olamaz. Çağdaşlıktan uzak çürümüş bir kurum yeniden geri getirilmek isteniyor. En az bir buçuk asır geri gideceğimiz kesindir. Yazık, çok yazık…!
