Öteden beri farklılıkların toplumların en değerli zenginlik kaynaklarından olduğunu savunurum. Çünkü farklılıklar, yeniliklerin en önemli itici gücüdür.
Bana göre Anadolu’nun en önemli vasfı, çokkültürlü (mültikültürel) toplumların yurdu olmasıdır. Çünkü bu coğrafyada, tarihin hiçbir döneminde, tek bir ırk yaşamamış, tek bir din egemen olmamış, tek bir dil konuşulmamıştır. Bugün “Anadolu, medeniyetler beşiğidir.” diyorsak, Doğu - Batı arasında bir kültür köprüsü olmaktan söz ediyorsak ana neden farklılıklara değer veren, saygı gösteren geleneğin mirasçıları olmamızdandır.
Çok kültürlülüğün en önemli itici gücü göç ve göçmenlerdir. İnsanlık, hep göçler sayesinde başka kültürleri tanımış; dahası kendi kültürünü tartma şansı elde etmiştir. Bizim insanımızın sahip olduğu hoşgörü ve birbirini anlama ve dayanışma kültürünün temelinde, Anadolu’nun bin yıllardır, hep göç alan ve göç veren bir coğrafya olması yatar.
Bugün yurdumuza Suriye’den, Irak’tan, Afganistan’dan, Pakistan’dan… akın akın sığınmacılar geliyor. Endişeleniyoruz; tepki gösteriyoruz.
Kimimiz yiyecek aşımız yokken, diye söze başlıyor; kimimiz bunca gencimiz işsizken diye giriyor söze. Elbette doğru bu söylenenler.
Peki, bu tepkileri gösterenlerin kaçı, kendisinin ya da atalarının göçmen olmadığını söyleyebilir?
Kendi göçlerimizin hikâyelerini okurken, filmlerini izlerken hangimizin yürek sızısı depreşmiyor?
Ben kendi çıkarlarından dolayı bu göçmenlere sırtını dönenleri onaylamam, onaylayamam.
Tepkimiz, sığınmacılara göçmenlere değil; onları yerinden, yurdundan edenlere olmalıdır.
Dört duvar arasında bile “Donuyoruz!” dediğimiz bu günlerde denizin dalgaları arasında yitip giden bebekler, hayatta hiç deniz görmemiş kadınlar tepki göstereceğimiz değil, kucak açacağımız kişilerdir.
Unutmayalım ki onlar da tıpkı kendilerinden önceki mülteciler gibi en kutsal hak olarak bildiğimiz “hayat hakkı” için bu çilelere katlanmaktadırlar.
Başka kültürlere karşı ne kadar kapalı olduklarını çok iyi bildiğimiz, sözüm ona uygar devletlerle, bu konuda, özellikle şantaj ve tehdit içeren pazarlıklar da bana göre anlamsızdır.
Yaşananlar, farklı kültürlerle 1960’lı yıllarda göçmen işçiler sayesinde karşılaşan; bunu bile hâlâ özümleyemeyen tuzu kuru toplumların, “hayat hakkı” için son çare olarak göçü seçenleri anlamaları olanaksızdır.
Bize göre onların bu çaresiz insanlara yapabilecekleri en büyük hizmet, ellerini Ortadoğu’dan çekmesi için yönetimlerine, silah tüccarlarına baskı kurmalarıdır.
Sözgelimi göçmenler gelmesin diye yırtınan ABD başkan adayı Donald Trump; “Kazanırsam, silah tüccarlarımızın Ortadoğu’ya silah satmasına izin vermeyeceğim.” derse hayatının en ahlaklı cümlesini söylemiş olur.
Yazık ki bugün Ortadoğu, katiliyle sarmaş dolaş yaşayan maktulden farksızdır. Ne gariptir ki o katillerin en önünde de bir göçmen çocuğu vardır.
AZINLIK OLMAK
Göçmen, göçtüğü yerde daima azınlıktır. Özellikle ötekileştirmenin keskin olduğu toplumlarda, devlet sistemleri azınlıklar için gerekli düzenlemeleri içermiyorsa göçler, kuşaktan kuşağa aktarılan birer azaba dönüşebilmektedir.
Ne var ki azınlık olmak, sadece göçlerin yarattığı bir durum da değildir.
Günümüzde “azınlık olmak” devlet sisteminin dışladığı her kesim için geçerlidir. Eğer devlet sisteminiz çoğunlukçu bir sistemse, toplumda bazılarının azınlık olması kaçınılmazdır.
“Çünkü sen azınlık olmadın hiç. ” diye başladı söze. “ Ben hep azınlık oldum. Acıyı öyle öyle ezberledim. Sana uzun uzun hikâyeler anlatmayacağım. Mesela sen hiç Kürt olmadın, hiç Alevi olmadın. Bu, vasatlar toplumunda elit olmaktan, dindarlar arasında ateist olmaktan farklı. Bu, öz yurdunda el olmak, bir başka yurtta sığınmacı ya da göçmek olmak da değil.
Biliyor musun? Doğduğum günden beri, benim memleketim, bana damgadır. İşe girmek, okumak, yaşamak için hep en iyi olmamız gerekir. Bu çabamız da ondandır.
Sen bana şimdi, “Evet anlıyorum diyebilirsin; ama anlamak başka azınlık olmak başka.”
Ona; “ Seni anlıyorum.” demedim. Çünkü bu cümlenin, onca yaşanmışlık karşısında ne kadar da sığ ve sıradan olduğunu fark ediyorum.
Okulda ne yaptın diyorum, konuyu değiştirmek için:
“Bugün kantin kapalıydı. Kaloriferler yanmadı. Öğrencileri evlerine gönderdik. Göçerlerin çocukları kaldı. Çünkü onların aileleri yok. Onları sınıfıma aldım. Öylece beklediler. Yemeğimi, suyumu verdim. Ben aç kaldım. Sonra bir minik öğrencim de kendi yemeğini paylaştı benimle.”
“Tek yapabileceğim bu benim: Paylaşmayı öğretmek.”
Sanırım azınlık olmanın yarattığı travmaları yok etmenin, ötekileştirmeleri önlemenin sihirli eylemi bu: Paylaşmayı öğrenmek.
Bir dilim ekmeği, bir yudum suyu; sevinci, tasayı paylaşmadan ve farklılıklardan ortak anılar oluşturmadan ortak bir geleceği kurmak da azınlık olma gerçeğini yıkmak da olanaksız.
"BİRLİKTE AYAĞA KALKMAK"
"Kar yağmıştır geceden. Dallar yükünü almıştır iyice. Ova bayır kar. Bir de güneş açmıştır. Baktığın an gözünü kar alır. Ya geri döneceksin ya tutunacaksın ona. Oysa onun gözünü de almıştır kar. İşte şimdi, ikiniz de gereklisiniz birbirinize. Sıkı mı sıkı tutunarak birbirinize yürürsünüz. Böylece düşme olasılığınız azalır. Ancak bir süre sonra yorulursunuz, adımlarınız uyumunu yitirir. Çok sürmez bu sallanmalar. Düşersiniz. İkiniz de savrulursunuz karlarda. Bir yerleriniz incinmiş de olabilir. İşte o an gözleriniz ilişir birbirine. Ya elinizi uzatır; kaldırırsınız birbirinizi ya da ikinizin de birbirinizi düşürdüğünüzü bile bile, niye düşürdün beni, diye söylenirsiniz.
Sevgili olmak böyle bir şeydir; dostluk da arkadaşlık da… Hatta ulus olmak da… O an her şeyin başladığı andır. Eğer elinizi uzatmışsanız, birbirinize tutunarak ayağa kalmayı öğrenmişsinizdir. Artık daha sıkı sarılırsınız birbirinize. Aklınız aklı olur, yüreği yüreğiniz. Adımlarınız daha uyumludur, Gözleriniz daha keskin… Kolay kolay düşmezsiniz bir daha; düşseniz de aldırmazsınız. Çünkü en güzel deneyiminiz hazırdır: Birlikte ayağa kalkmak.