Din -iktidar ilişkisi tarihin akışını daima etkilemiş bir konu.
Birçoklarımız din savaşlarını dinin emirlerini yerine getirmek olarak algılarız. Oysa ister dinler arası olsun ister mezhepler arası, bu savaşların gayesi iktidarı ele geçirmekten başka bir şey değildir.
12. Uluslararası Bodrum Bale Festivali’nin 4. Gösterisi “ Kerbela” bu gerçeği bize bir kez daha anımsattı.
İslam tarihini okuyanlar bilir. Ebu Sufyan, Mekke’nin en zengin ailelerinden birine mensuptur. Uhud ve Hendek savaşlarında Hz. Muhammed’ e karşı savaşır.
Bu bir iktidar savaşıdır.
Ebu Sufyan bu yenilgilerden sonra, yakın arkadaşı Abbas’ın tavsiyesiyle Müslümanlığı kabul eder. Ne var ki bu kabulle, iktidar mücadelesinden vazgeçmez.
Oğlu Muaviye, peygamberin damadı Hz. Ali’nin halifeliğini kabul etmez ve kendisini halife ilan eder. Bu, iktidar savaşında açılmış yeni bir sayfadır.
Muaviye, bununla da kalmaz, halifeliği (iktidar) oğlu Yezid’e bırakarak iktidar kapısını peygamberin soyuna tamamen kapatmak ister.
Kısacası , Hz. Muhammed’in torunu Hüseyin’le Ebu Sufyan’ın torunu Yezit arasında geçen Kerbela savaşı, dinle harmanlanan ve kuşaktan kuşağa geçen iktidar mücadelesinin en kanlı sayfalarından biridir.
**
Yazık ki bugün en Atatürkçü geçinenlerimizin bile birçoğu, Atatürk’ün, cumhuriyetin temellerine laikliği yerleştirme gerekçesini yeterince kavrayamamıştır.
Atatürk, yeni Türkiye’nin temellerine laikliği, dinin iktidar mücadelesinin aracı olarak kullanılmasının acı sonuçlarını gördüğü için, başka Kerbelaların yaşanmaması için yerleştirmiştir; bazılarının sandığı gibi din düşmanı olduğundan değil.
Bilmeliyiz ki bugün Suriye’de, Irak’ta yaşananların tohumları Yezit’le Hüseyin arasında değil Hz. Muhammet’le Ebu Süfyan arasında atılmıştır. Din, iktidar savaşlarında bir araç olarak kullanıldığı sürece de yeni Kerbelalar yaratacaktır.
Ne acıdır ki 1950’lerde “Onlar din düşmanı, ben dindarım” söylemiyle başlayan iktidar kavgaları günümüzde “Ben de dindarım – Ben daha dindarım” noktasına tırmanmış bulunmaktadır.
Dileriz ki siyasilerimiz, yeni büyük acılar yaşanmadan bu gerçeği görürler ve dini, iktidar savaşlarında her geçen gün daha keskin bir bıçağa döndürme aymazlığından vazgeçerler.
***
Kerbela, hangi sanat türü için olursa olsun evrensel bir konu. Bugüne dek balesinin yapılmaması bir eksiklik.
İktidarın baleye bakışı ve dünya görüşü açısından değerlendirildiğinde Kerbela’nın böyle bir zamanda sahnelenmesi büyük bir cesaret. Bu bakımdan Mehmet Balkan’ı ve başta Rengim Gökmen olmak üzere ona destek veren herkesi kutluyorum.
Kerbela, bize sanatın, toplumların tarihle yüzleşmelerinde üstlenebileceği görevi göstermesi bakımından da önemli bir eser.
Balenin dili, müzik ve danstır. Onu, aynı salonda farklı dil ve kültürlerden insanların bir arada izleyebilmesi, bu evrensel dili sayesindedir.
Bale de diğer sanat dalları gibi zaman zaman başka sanatların olanaklarından yararlanır. Ancak Kerbela’nın her bölümün başında bir yoğun şiirsel ve felsefi metne yaslanmasını sorguladığımı itiraf etmeliyim.
Kuşkusuz bu değerlendirmeler, İzmir Devlet Opera ve Balesi sanatçıları olmak üzere esere emeği geçenlerin başarılarına gölge düşürmemeli.
***
Dedem, ne zaman dinden söz açılsa “ Biz kılıç Müslüman’ıyız.” derdi.
Ders kitapları bizim Müslümanlaştırılma sürecimizi üstün körü anlattığından dedemin ne demek istediğini okul yıllarında anlamamıştım. Ne zaman ki seksen yıl süren Türk- Arap savaşlarını okudum, Talkan’da 40.000 Türk’ün kılıçtan geçirildiğini, Curcan’da 24 kilometrelik yolun sağlı sollu ağaçlarına kadınların, çocukların asıldığı öğrendim, dedemin ne demek istediğini o zaman kavrayabildim ve sordum:
“Araplar, atalarımı çoluk çocuk ayırt etmeden neden katletmişti?”
“Onlar, dinsiz miydi?”
“Yoksa dinleri onları iyi, ahlaklı, mutlu insan yapmıyor muydu?
“Yoksa, yoksa Araplar, atalarımızı cennetten mahrum kalmasınlar diye mi kılıçtan geçirmişlerdi?”
Ne o ne bu…
Elbette bu da bir iktidar savaşıydı.
Yezit’in adamları ve soyu, iktidarlarını sağlamlaştırmak için Orta Asya’nın zenginliklerine el koymak zorundaydılar. Dini yaymak da bu işin kutsal bahanesiydi.
Kuşkusuz Türk –Arap savaşlarının hiçbiri, dinin iktidar savaşların kılıfı olarak kullanılmasını anlamak bakımından Kerbela’dan daha değersiz değildir.
Bizce Talkan’ın da Curcan’ın da balesi yapılmalı, romanı, şiiri yazılmalı, senfonisi bestelenmeli, sineması, tiyatrosu seyirciyle buluşmalıdır.
Bu, geçmişe başkalarının tarih pencerelerinden bakarak tekrar tekrar aynı yanılgılara düşmememiz için yeryüzündeki tüm Türk sanatçılarına düşen bir görevdir.
