Elimde çok güzel bir kitap var: Geçmişten Günümüze İncir. Hilmi Anaç’ın yazdığı ve Aydın Ticaret Odası’nın bastırdığı kitap incire meraklı herkesin elinde olması gereken bir kitap.
Birçoklarımız incirin anavatanının Anadolu olduğunu bilmez. Hatta dünya dillerindeki “Ficus carica” adının “Karya inciri” olduğunun da farkında değildir.
İncir, bu toprakların, zeytin ve asma gibi geleneksel ürünlerinden biri. Artık sadece Aydın yöresine sıkışmış durumda. Oysa hemen her köyün yakınlarında incirlik, incirli bahçe, İncirli bağ gibi yerlerin olması bir zamanlar Muğla yöresinde de incirin ne denli önemli bitki olduğunu anlatır.
Herkes Bodrum mandalinasının ününü bilir. Oysa mandalina, Bodrum’un 1950’li yıllardan sonraki ürünüdür. Daha önceki yıllar için yaşlı Bodrumlular gemilerle başka şehirlere gönderilen incirlerden söz ederler.
Muğla ve yöresinde irili ufaklı 100’den fazla antik yerleşim yeri vardır. Hiç kimse düşünmez Stratonikeia, Alabanda, Alinda, Mylassa, Halikarnassos… gibi antik kentler; Labranda, Sinuri, Hekate, Panamara … gibi tapınaklar; dünyanın yedi harikasından biri olan Mauselion gibi bir anıtmezar hangi ekonomik kaynaklarla yapılmıştır?
Günümüzde, dünyanın gıpta ile izlediği yapılar ve yerleşimleri gerçekleştiremeyişimizin altında yatan nedenler nelerdir, soran kaç kişi vardır sizce?
Bu toprakların insanları, yüzyıllar boyunca incir, üzüm-şarap, zeytin –zeytinyağı gibi geleneksel ürünlerinden elde ettiği gelirlerle bu güzel şehirleri kurmuş, anıtsal yapılarla donatmıştır.
***
Dün akşam Mumcular’da birkaç dostla 26-27 Eylülde yapacağımız bağbozumu günlerini konuşuyorduk.
Üzümden şıra nasıl sıkılır, nasıl dinlendirilir; pekmez nasıl yapılır; pestil, sucuk köfte nedir, bilinmediğini fark ettim.
Oysa bunlar daha dün bu yörelerde her evin kış hazırlıklarının konusuydu. Çocukların kış boyunca doğal besinleriydi.
Geçenlerde İrmene Köyü kavşağında bekleyen kadının:
“Market arabasını bekliyorum. Ekmek alacağım.” Sözü köylünün ne hale getirildiğinin en veciz anlatımı değil midir?
***
Biz sahip olduklarımızın değerini bilemedik. Hep sormadan anlamadan bize sunulanların rüzgârına kapıldık. O rüzgârlar dinince deniz ortasında pusulasız yelkenli gibi kalakaldık.
Köylüyü şaşkın ördeğe çevirdik
En güzel ovalarımızı betonlaştırdık. Dağlarımızı delik deşik ettik. Sularımızı, havamızı kirlettik.
Şimdi birileri kalkıp “Eee kalkınıyoruz!” diyecek.
O halde sormak hakkımızdır: Bu kalkınma masalından, bırakalım bin yıllar sonrasını, elli - yüz yıl sonraya insanların bizleri hayırla anmalarını sağlayacak hangi eserler kalacaktır?
***
Aslından uzaklaşan insanlar nasıl yozlaşıyorsa, ürettikleri geleneksel ürünlerden uzak kalan topraklar da yozlaşıyor.
Biliyoruz ki bu talanın arkasında uluslar arası tarım tekelleri var. Onlar yerli işbirlikçileriyle tohumdan toprak kullanımına, üründen pazarlamaya istedikleri oyunu kursunlar. Artık uyanış başlamış; her karanlık gecenin karnında aydınlık bir sabah olduğu gerçeğini bilenler yavaş yavaş aslına dönüş yoluna düşmüşlerdir.
Bizim, Karaova’da Toprak Bayramı kutlamamız, köyler panayırı düzenlememiz; bağbozumu şenlikleri planlamamız aslına dönüş yolunun kilometre taşlarını döşemeden başka bir şey değildir.
Malûm bizde aslını inkâr edene, haramzade deni r.
Gelecek ne geçmişini inkâr edenlerin ne de geçmişin hamasetiyle avunanlarındır.
Biz bu coğrafyanın tarihini de; ancak aslıyla bütünleşirse geleceğin kutup yıldızı olacağını biliyoruz.
Unutmayalım; “Her şey aslına döner.”