Hacivat ile Karagöz’ün kesin olarak yaşayıp-yaşamadıkları belgelerle kanıtlanabilmiş değildir. Söylentilere dayanarak anıları nesilden nesle aktarılarak bugünlere gelindi…
En önemli rivayete göre ve Evliya Çelebi’nin “Seyahatname”sinde anlattığına göre; Osmanlının ikinci Padişahı olan “Orhan Gazi”nin hükümdarlığı sırasında (1324 – 1362) yaşadıkları ve Bursa-Ulu Cami inşaatı sırasında; Padişahın bu inşaatın yavaş ilerlemesinden sinirlendiği, cami mimarının da Padişaha; “Evet haklısınız hünkârım işler yavaş gidiyor! Ama bu çalışmalarımızı, sürekli işçileri ve ustaları güldüren, eğlendiren duvarcı ustamız Hacivat (Halil Hacı İvaz) ile demirci ustamız Karagöz (Kambur Balî Çelebi)engelliyorlar, yeterli çalışmayı yapmamıza mani oluyorlar” diyerek, kendi kellesini kurtarıp da, suçu işçilerinin üzerine atması sonucu, Padişah Orhan Gazi’nin hemen emir vererek bunların oracıkta kellelerini vurdurduğu rivayet edilir…
Yine rivayetlere göre Hacivat; okumuş, çelebi, yumuşak başlı, daha insancıl biridir. Karagöz ise; atak, sinirli, her şeye kızan, her fırsatta karşısındaki döven yarı cahil bir karakterdir…
Herkes tarafından sevilen bu iki şakacı insanın öldürülmelerine çok üzülen “Şeyh Küşteri” adlı yetenekli insan; bu iki kişinin kuklalarını deve derisinden yapıp, ayakları-kolları-başları hareket edecek şekilde, kuklaları ortasından bir çubuğun ucuna raptetti. Işıklı perde arkasından gölgelerini oynatıp, her karakteri konuştururken sesini de değiştirdi. Ramazan akşamlarında saraylara da giren bu gölge oyunu, başta kadınlar ve çocuklar olmak üzere, zamanın tüm insanları tarafından çok sevildi… İnsanların, baştaki sert yöneticilere normal hayatta söyleyemediklerini, mizah yoluyla bu gölge oyununu sunan ustalar, işin içine çok güzel espriler katarak, her konuda yanlış gördüklerini eleştirdiler! Zaman zaman bu yüzden oyunlar yasaklandı, gölge oyunu ustaları hapislere bile atıldı…
Babası Osman Bey’in yaşlanması sonrasında, esasen 1320’de Beyliğin başına geçen Orhan Gazi, ancak 1324’te hükümdar olabildi, babası da 1326’da vefat etti… 38 yıl ülkesini yöneten Orhan Gazi; Beyliğin kalkınması, insanlarının zenginleşmesi için her çabayı gösterdi, çok önemli camiler, imarethaneler, köprüler, su kanalları, çeşmeler, devlet binaları yaptırdı. Halk öyle zenginleşmişti ki; son yıllarında Müslümanlar, mübarek Ramazan günlerinde zekât verecek yoksul insan bulamaz olmuşlardı…
Bir de bugünlere bakalım: Orhan Gazi’nin ölümünün üzerinden tam 652 yıl geçti… Cadde ve sokaklarımız aç-sefil insandan geçilmiyor, çöplüklerde yiyecek arayan insanları gördükçe yüreklerimiz burkuluyor, çoğu yerde kurulan Ramazan İftar Çadırları dolup taşıyor, sokakta esnaftan çok ‘Dilenciler’ göze çarpıyor…
Geçenlerde kahvede bu konular üzerinde sohbet ederken, 87 yaşındaki Hüseyin amca gülerek şöyle dedi: “Bizde ne Hacivatlar biter, ne Karagözler, ne de onların kellelerini vurduran korkak mimarlar ile padişahlar biter… Baksanıza, üç tane Köşk adayımız çıktı. Bir tanesini boş verin de; biri Hacivat, biri de tıpkı Karagöz gibi maşallah!.. Ben TV’deki konuşmalarını izlerken, nedense hemen aklıma Hacivat ile Karagöz oyunu geliyor, gülümsüyorum, size de öyle gelmiyor mu?” dedi…
Ben soruyu duymazdan geldim. Kahvede, her adaya karşı çıkan “Ulusalcılar” da vardı, şu sıcak Yaz gününde bir de onlarla mı kafa patlatsaydım yani? Yavaşça ipi kırıp, karşıdaki karpuzcuya yürüdüm. Aldığım karpuzu henüz kesmedim ama; bu seçtiğimin de kabak çıkıp, evdeki sivri dilli hanımağadan zılgıtı yiyerek, koca karpuzu yine komşuların ineklerine ikram etmeye götürmekten vallahi çok korkuyorum!.. Bu kaçıncı kabak karpuz seçişim yahu!? Bu yıl verdikleri emekli maaşımın o bitmek tükenmek bilmez devasa zamların (!) heyet-i umumiyesini karpuzculara kaptırdım ben, biliyor musunuz?
Sakin KOŞAR…
