Biz Türklerin, atadan gelme göçebe yaşam kültürü yüzünden, “arşiv tutma” gibi bir özelliğimiz yoktur!.. Çoğu tarihi bilgilerimizi biz komşuların veya Avrupalıların arşivlerinden almış, bu yüzden, asıl gerçekler üzerinde hep kuşkuya düşmüşüzdür… Kendi tarihi belgelerimiz olmayınca, bazen kültürel değerlerimize başkaları sahiplenmeye çalışmakta, bu konuda başarılı da olmaktadırlar…
Bizden önce AB’ye giren Yunanistan, Türk Lokumu ve Baklavamızdan sonra, “Hacivat ile Karagöz” oyunumuzu da sahiplenmeye kalkıştı, bereket ki, mevzuyu iyi bilen bazı AB ülkelerinin karşı çıkmasıyla bunu başaramadılar…
Osmanlının II. Padişahı olan Orhan Gazi zamanında (1324-1362) Bursa-Ulu Camii inşaatı başlatılır… Çok büyük paralar harcanan caminin inşaatı, istenen hızda yürümemektedir… Bunun sebebini anlamak için Padişah Orhan Gazi oraya müfettişler gönderir… Yeteneksiz denetçiler inşaat alanını inceleyip, emek sarf ederek, bu gecikmenin gerçek sebeplerini yerinde araştıracakları yerde, çevredeki halktan insanları dinleyip, onların dediklerini gerçek farz ederek, işin kolayına kaçarlar…
İnşaatı uzaktan izleyen çevre halkı, usta ve işçilerin dinlenme saatinde yaptıkları yarenlikleri anlatıp, özellikle iki kişinin ismini vererek, inşaatı bunların yaptıkları şaka ve şaklabanlıkların geciktirdiğini söylerler… Müfettişler de Padişaha şu raporu sunarlar: “Ulu Hünkârım; Ulucami inşaatının yavaş ilerlemesinin tek bir sebebi var; demirci ustası Kambur Bâlî Çelebi ve duvarcı ustası Halil Hacı İvaz bir olup, birbirleriyle şaklabanlık eden bu iki muzip; harımsızca lâflar da idüp, orada çalışanları güldürüyorlar!.. İşçiler de işi gücü bırakıp, bu ustaların beyhude muhabbetlerinde zaman israfına sebep oluyorlar, camii inşaatı da bu yüzden gecikiyor… Ulu Hünkârım, tiz zamanda bu iki münasebetsiz muzip oradan uzaklaştırılmaz ise, Allah muhafaza eyleye, bu cami inşaatı bitimini ancak torunlarınız görebilirler… Tespitlerimiz budur, gereği ve takdiri Yüce Sultanımızındır…”
Bu raporu alan Sultan Orhan Gazi çok kızar!.. Hemen bir ferman hazırlatıp, Bursa’ya gönderir… Önce demirci ustası Kambur Bâlî Çelebi yakalanır, hemen orada boğdurulur… Günler sonra duvarcı ustası Halil Hacı İvaz yakalanır, tam boğdurulmak üzere iken, Saraydaki Padişahın dostu ve mizahı seven Şeyh Küşterî olayı duyar, araya girer ve saatlerce dil dökerek Padişahı ikna eder, idamı durdurur… Onların eksikliğinde inşaat daha da yavaşlar, Padişah o raporu veren müfettişleri Saraya getirtir, herkesin gözü önünde öldürtür… İşte o Kambur Bâlî Çelebi “Karagöz”, Halil Hacı İvaz da “Hacivat”tır…
Bu iki güldürü ustasını çok yakından tanıyan Şeyh Küşterî, zaman zaman tıpkı onlar gibi konuşup, hareketlerini de taklit ederek, Padişahı çok güldürür… Bu esprilerin halk tarafından sevileceğini fark eden Şeyh Küşterî, deve derisinden Hacivat ve Karagöz maketleri kesip, kavuğunun beyaz bezini asıp, arkasında mum ve meşale ışığı önünde gölgelerini oynatarak, Ramazan Ayı gecelerinde Saray halkını gülmekten kırıp-geçirir!.. Sonra bu güzel oyun tüm Anadolu’ya ve oradan da dünyaya yayılır…
Ben bu yazıyı 2005 yılında Devrim ve Demeç Gazetelerimizdeki köşelerimde yayımladım, 2008 yılında çıkardığım “Güldüren ve Düşündüren Öyküler” kitabımın 18-19-20’nci sayfalarında daha da geniş şekilde beğenilerinize sundum…
Aradan geçen 12 senede neler mi oldu? Böyle kültür zenginliklerimiz yanında, Ege’deki 18 adamızla bir kayalığımızı daha kaybettik, daha ne olsun ki!?