Bodrum Yeni Türk Filmleri Haftası, bir hoş seda bırakarak bitti. Sinemaseverler onca filmi bir arada izleme şansı buldukları için çok mutlu olmalılar. Hafta boyunca biz de filmden filme koştuk, filmlerin yönetmenlerini dinledik. Türk sinemasının son durumu hakkında da yeterince bilgi sahibi olduk.
Hafta boyunca ben, Sarıkeçililer (Yüksel Aksu), Çalgı Çengi (Selçuk Aydemir), Zefir (Belma Baş), Aşkın İkinci Yarısı ( Mehmet Aslantuğ), Karbeyaz (Selim Güneş), İncir Reçeli (Aytaç Ağırlar), Ses (Ümit Ünal), Uzak İhtimal (Fazıl Coşkun), Gölgeler ve Suretler (Derviş Zaim), Sonbahar (Özcan Alper), Gişe Memuru (Tolga Karaçelik) filmlerini izleme olanağı buldum.
Haftanın ilk filmi Sarıkeçililer,le ilgili değerlendirmemi geçen hafta okurlarımla paylaşmıştım.
Haftanın diğer filmlerini tek tek ele almak, bu yazının sınırlarını aştığı için genel bir
değerlendirme yapmakla yetineceğim.
Filmlerini izlediğimiz yönetmenlerin neredeyse tamamı gençti. En yaşlısı 1961 doğumlu (Mehmet Aslantuğ ve Selim Güneş), en gençleri 1982 doğumlu (Selçuk Aydemir). Kimisi ilk ya da ikinci uzun metrajlı filmleriyle seyirci karşısında olmalarına karşın her biri, kendi sinemasını oluşturma derdindeydi. Bunda yadırganacak bir şey yok. Filmine damgasını vurmayan yönetmen olur mu?
Söyleşilerden edindiğimize göre yönetmenlerin birçoğu, izlediğimiz filminin senaristiydi de. Yazarlıkta, “her yazar biraz da kendini yazar” diye bir söylem vardır. Aslında bunu, “her yazar, yazmaya kendini yazarak başlar.” diye söylemek daha doğrudur. O, zamanla kendi dışındakileri da yazdıklarının merkezine koymayı öğrenir. Bu, bireyselden toplumsala, yerelden evrensele gidişin değişmez yoludur. Yönetmen, senarist de olabilir mi? Neden olmasın? Ama ben, bir senaryo yazarının, senaryolarımı ben yönetirim, demesiyle; bir yönetmenin, senaryolarımı ben yazarım, demesi arasında çok fark görmem.
Romanda betimleme neyse, tiyatroda dekor, sinemada çevre odur. Çehov, doğallıkla işlevselliğin bağdaştırılması gerektiğini “oyunun başında sahnede bir tüfek varsa, o tüfek oyunun sonunda mutlaka patlamalıdır.” cümlesiyle örnekler. Çevre, dramanın gösterenidir. Ona farklı roller yüklemek başka tür bir filmden, sığınmak ise filmin bütünsel başarısızlığından söz etmemizi gerektirir.
İnsanın en iyi bildiği, kendi coğrafyasıdır. Bu bakımdan yönetmenin, kendi coğrafyasından yola çıkmasından daha doğal bir şey olamaz. Zefir'in Ordu'da, Karbeyaz'ın ve Sonbahar'ın Artvin'de çekilmesi bu açıdan değerlendirilmelidir.
Roman ve öyküde “kartpostal betimleme” dediğimiz bir betimleme türü vardır ki bu, ilk bakışta etkileyici, ancak bizi gerçeklikten uzaklaştıran, çabuk tüketilen bir betimleme türüdür. Bu yüzden roman ve öykü yazarları, bu tür betimlemelere pek itibar etmez. Ne yazık ki, bazı filmlerde, çevrenin, kartpostal betimleme anlayışıyla kullanıldığını ve yer yer dramanın önüne geçtiğini söylemeden geçemeyeceğim. Bu bakımdan, beğenerek izlediğim Zefir için: “... en fazla 15-20 dakikada anlatılabilecek bir kısa metraj malzemesinden çıkarılmış. Minimalizm ve Karadeniz'in doğal güzellikleri sağolsun, 90 dakikayı bir şekilde buluyor.” (Ali Ercivan, www.beyazperde,com) ve Kar Beyaz için; “ ... eldeki malzemenin (Sabahattin Ali'nin Ayran adlı öyküsü H.T.) en fazla 30-40 dakikalık bir orta metrajda bir başyapıta dönüşebilecekken kendi yapısına zarar veren ve sıkıcılaştıran bir amaca hizmet etmesiydi.” (Murat Tolga Åžen, www.beyazperde.com) eleştirileri benim için de geçerli.
Sinema, diğer sanatlardan çok farklı. Åžiirden, resme, müziğe... Tüm sanatlardan yararlanmak, teknolojiyi yakından izlemek zorunda. Hal böyle olunca yönetmenin tüm sanat ve kültürleri yakından tanıması, hatta onları içselleştirmesi; bilim ve tekniğin tüm verilerini değerlendirebilme becerisi kazanmış olması gerekli. Bu, ha deyince olabilecek bir iş değil. Kişi, ne denli zeki ve yetenekli olursa olsun, bir ömür bıkmadan usanmadan emek harcasa da belli filmler çakabilir; hatta bunlar içinde çok da başarılı olan filmler de olabilir; ama dünya sinemasında iz bırakan biri olamaz. Bence bir yönetmen, her şey olmak zorunda değil; ama bir şey olmak, yani yönetmen olmak zorunda.
Belki bir rastlantıydı; hafta boyunca sonu mutlu biten bir film izlemedim. Hatta Karbeyaz çıkışında Selim güneş'e takıldım: “Kar beyaz, süt beyaz, at beyaz; ama hayat simsiyah.”
Sanatçı, yaşadığı zamanın tanığıdır. O, uzak geçmişin ya da geleceğin filmini çekse de yaşadığı zaman, eserinin hücrelerine siner. İzlediğimiz filmlerdeki karamsarlık ve içe dönüklük, zamanın ruhumuza yüklediği özellik olmalı. Annesinden uzak düşen bir ergen ( Zefir), gençliğinin on iki yılı hapiste geçmiş bir solcu ( sonbahar), babası hapiste, anası ekmek parası peşinde, karda kıyamette ayran satarak iki kardeşe bakmaya çalışan bir çocuk ( Kar Beyaz), iki farklı dinin görevlisi olarak yetişmiş iki gencin uzak ihtimali (Uzak İhtimal), HIV'le doğmuş bir kız ve ona bağlanan yazar (İncir Reçeli), hayatı “kart lütfen!” cümlesine sıkışmış bir adam (Gişe Memuru), çığlık çığlığa gelen bir savaşı önlemeye çalışan tereddütlü bir kadın ve erkek (Gölgeler ve Suretler)... Hepsi günümüzün, özellikle de bizim toplumumuzun kanayanları değil mi?
Kimileri, sanat bize umut aşılayabilmeli, diyebilir. Bana göre yönetmenin böyle bir görevi yoktur, olmamalıdır. Sanat gösterir, izleyici ya da okuyucu kendisi ve başkalarıyla ilgili sonuçları kendisi çıkarır. Bu açıdan bakıldığında, filmleri olumlu değerlendirmek, özellikle Gölgeler ve Suretler'i ve Uzak İhtimal'i alkışlamak gerekir.
Hafta boyu izlediğimiz filmlerin oyuncuları, Mehmet Aslantuğ - Arzum Onan dışında çok ünlü sanatçılar değildi. Ancak her birinin rolünün hakkını vermeye çalıştığını düşünüyorum.
Gölgeler ve Suretler'in Ruhsar'ı (Hazar Ergüçlü), Karagözcü Cevdet'i (Settar Tanrıöven); Uzak İhtimal'in Clara'sı (Görkem Yeltan) ve Musa'sı ( Nadir Sarıbacak) , İncir Reçeli'nin Duygu'su (Melike Güner), Aşkın İkinci Yarısı'nın Arif'i ( Mehmet Aslantuğ) özellikle anılması gereken oyuncular diye düşünüyorum.
Yeni Türk Filmleri Haftası, Bodrum'a son derece gerekli bir festivalin de ilk denemesiydi. Önümüzdeki yıl yine aynı zamanda çok daha iyi planlanmış bir “Yeni Türk Filmleri Haftası”nda buluşmayı ummak bile çok güzel.
Kültür -sanat etkinlikleri, insan niteliklerini yükseltmenin en değerli araçlarıdır. Adlarının önünde hangi sıfat olursa olsun, insan nitelikleri gelişmemiş yerlere kent demek olanaksızdır. Bu haftanın da en büyük destekçisi Bodrum Belediyesi'ydi. Bodrumlular, Bodrum'u bir kültür - sanat kentine dönüştürmek için belediyenin tüm olanaklarını seferber eden Başkan Mehmet Kocadon'u ne kadar alkışlasalar azdır.
Bir teşekkürümüz de bu etkinliğin mimarı Cinemarin Yönetim Kurulu Başkanı Cenk Sezgin için olmalıdır. O, her türlü ticari kaygıdan uzak bir anlayışla bu etkinliği için aylardır çalıştı. Hafta boyunca da ekibiyle birlikte sanatseverlere hiçbir sıkıntı hissettirmeden hizmet etti.
Özetle söylemek gerekirse, Karagözcü Cevdet'in söylediği gibi, sanat bize, hırslarımızdan, tutkularımızdan arınıp mağaralarımızdan çıkabilmenin yolunu gösterir. İnsanlık için böylesine gerekli ve değerli bir amaca hizmet edenlere saygı duymak, en azından bir gönül borcudur. Beni yapmaya çalıştığım, izlediğim filmleri sorgulamak değil, okurlarıma izleyecekleri filmler hakkında ışık tutmaktır. Bu da benim, yazar sorumluluğumdur.
