Son on gündür çok yakın arkadaşlarımızdan, dostlarımızdan ve çocuklarından üniversite tercihlerine yönelik çokça sorular geliyor. Veliler ve öğrenciler telaşta... Veliler ve öğrenciler genelde tercih edecekleri bölümün özelliğini, üniversitenin niteliğini, burs-yurt olanaklarını, özel üniversitenin niteliğini, güvenilirliğini öğrenmeye çalışıyorlar. Bizler de elimizden geldiği kadar soruları yanıtlamaya çabalıyoruz. Onlara üniversitenin özgürlük, özgürce öğrenmek, kendini tekrar yaratma, kütüphane, sanatsal-kültürel ortam, opera-bale, tiyatro ve tartışma ortamları ile zenginleşme, çoğalma, özgür düşünme iklimi olduğunu anlatarak bunları sağlayan üniversiteleri tercih edin önerilerini yapıyorum.
Önce kamu üniversitelerinde son bir yılda ne oldu? Tümüyle siyasi iktidarın kontrolüne girdiğini söylemek mümkün. Üniversitenin özgürlüğünü ve özgünlüğünü kaybettiğinden şüphe yok. Panzehir nedir? “Üniversitenin özerkliğidir”. Yani her tür siyasi, ekonomik ve dinsel erkten bağımsız kalabilmektir. 2012 Üniversitesinden bu değerlendirmelere ilişkin örnekler nedir? Marmara Üniversitesi bilimsel “evrim teorisi” karşıtı bilimdışı “yaratılış teorisini” temel alan bir sempozyuma imza attı. Mardin Artuklu Üniversitesi, 6-8 Nisan 2012 tarihleri arasında "Said-i Nursi'nin Milliyet Fikri ve Kürt Meselesine dair Görüşleri" başlıklı bir sempozyumla karşımıza çıktı... Sakarya Üniversitesi, 4+4+4 yasasıyla ilgili olarak, Siyaset Ekonomi ve Toplum Araştırmaları (SETA) vakfı ile birlikte 21 Mayıs 2012 tarihlerinde “Eğitim Sisteminin Yeniden Yapılandırılması Çalıştayı”nı düzenledi. Bu çalıştay sonunda açıklanan sonuç bildirisinde, seçmeli din derslerinin ilkokul birinci sınıftan başlaması ve velinin isteği doğrultusunda çocuğun hafızlık eğitimi alması için kademeler arası geçişlerde bir yıl ara verilmesi gibi ilginç (!)öneriler öne çıktı. Bingöl Üniversitesi, 29 Haziran-1 Temmuz tarihleri arasında, “İlahiyat ve Medrese Kavşağında İslami İlimler Sempozyumu” gündemdeki yerini aldı. Bu sempozyumun açılışında konuşan valinin, medreseye kız öğrencilerin alınmadığını bile bile, “Medreseler kapatılınca yolumuzu kaybettik” diyerek önemli bir katkı ürettiğini görüyoruz. Muş Alparslan Üniversitesi, 5-7 Ekim 2012 tarihleri arasında, "Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler" sempozyumunu düzenleyerek bu çabalara katkı (!) sağlamaya çalışmakta. Diyanet İşleri Başkanı da tüm üniversitelere cami kurmayı hedef alan açıklamalarıyla tüm bu sürece değerli (!) katkılar vermektedir. Sayın Başbakan da Bilgi Üniversitesini arayarak üniversitede yapılan bir konserde öğrencilerin bira tüketimini engelledi.
Son bir aydır gazeteler özellikle özel vakıf üniversitelerinin ilanlarıyla donatılmış durumda. Daha çok öğrenci alabilmek için büyük bir çaba ve yarış var. Vakıf Üniversiteleri kendi aralarında örgütlenerek “Vakıf Üniversiteleri Birliği” adlı örgütlenme üretmişler. Web sayfalarında “Türkiye'de vakıf üniversitelerinin sayısı bugün hızla devlet üniversitelerinin sayısına yaklaşmaktadır. YÖK'ün stratejik hedefleri arasında bulunan arz-talep dengesini vakıf üniversiteleri ile kapatma isteği, önümüzdeki yıllarda vakıf üniversitelerinin önemini daha çok artıracaktır.” denilerek günümüzdeki öğrenciyi müşteri olarak gören, girişimci, rekabetçi, piyasacı üniversite anlayışını ifade etmektedirler. Vakıf Üniversiteleri Birliği Cumhurbaşkanına çıkarak, gazetelere boy boy ilan vererek 180 taban LYS puanın aşağılara çekilmesini ve vakıf üniversitelerine daha çok öğrenci almayı hedeflemektedir. Zira bu yıl eğitimin niteliğinin iyice düşmesi nedeniyle yaklaşık 200 bin öğrenci 180 puanın altında kalmıştı... Pasta küçülmüştü...
Eğitimin piyasalaştırılması, vakıf üniversitelerinin çoğalması, Milli Eğitim Bakanlığı ana bütçesinin ve yatırım bütçesinin göreceli azalması politik bir tercihtir. Bu tercihin arkasındaki temel dinamik ise “Küreselleşme” olgusudur. Küreselleşme nedir? Milattan önceki yıllarda İpek ve Baharat Yollarının kullanılmaya başlanması, uluslararası ticaretin önemli bir kilometre taşıdır. Tekerleğin, yazının ve daha sonra atlı arabanın keşfi gibi bilimsel-teknolojik gelişmelerin, kapitalizmin kar içgüdüsünü doğası gereği artırdığı açıktır. 1850 yılından itibaren dünyanın her yerinde kullanılmaya başlanılan Singer dikiş makinası örneği kapitalizmin gelişim sürecince uygun bir örnektir. 1980'li yılardan itibaren ABD Başkanı Reagan ve İngiliz Başbakanı Thatcher'ın öncülüğünü yaptığı “devletin ekonomik hayattan çekilmesi” ve “özelleştirme” anlayışları sonrası, liberal ekonomik sistem dünya gündemine girdi. Çok açıktır ki küreselleşme, kapitalizmin yeni bir evresidir. Yani Kapitalist sistemin kendisini yeniden yapılandırmasının adıdır. İçinde yaşadığımız Suriye bunalımı ve Arap Baharı(!) olarak ifade edilen süreçlerle ilgili Yaman Törüner 30 Temmuz 2012 tarihinde Milliyet'teki köşesinde “Kapitalist sistemin yeni evresi “küreselleşme”, şimdi de kendi kurallarına uyamayacak ülke yönetimlerini değiştiriyor” diyerek günümüzün tek kutuplu dünyadaki kapitalizmin emperyalist yayılma politikalarını işaret ediyor.
Maliye Bakanı Babacan son günlerde özellikle eğitim sisteminde iyileşme sağlanmadan Türkiye'nin orta gelir tuzağından çıkamayacağını söyleyerek özellikle “eğitimin niteliği” konusuna vurgu yapıyor. Burada bir ironi, çelişki olduğu çok açık. Eğitimin niteliğini kaybetmesi eğitimin temel sorunu iken AKP iktidarının pedagojiyi, bilimi, çocukların gelişim süreçlerini dikkate almadan, tek tip insan yetiştirme, eğitimi dinselleştirme amacıyla yasalaştırdığı 4+4+4 yasasını anlamak zor. Çıkan bu yasa eğitimin niteliğini artırmayacağı, daha da kötüleştireceği tüm eğitbilimcilerin ortak görüşü. İlköğretimde, ortaöğretimdeki eğitimin niteliği kadar genç insanlarımızın geleceğini, yaşam standardını şekillendirecek üniversite tercihi bu anlamda çok önemli. Nitelikli eğitim yapan bir avuç vakıf üniversitesi dışında gazeteler boy boy ilan veren vakıf üniversitelerinin pek çok uygulamasıyla nitelik kaybını lisansüstü eğitime de taşıdıkları görülmektedir. Kütüphanesi olmayan, öğretim üyelerine değer vermeyen, akademik nosyonu olmayan kişilerce yönetilen, dershane gibi çalışan pek çok vakıf üniversitesi olduğu da bir gerçektir. Vakıf üniversitelerinde ortalama bir öğrenciden 20 bin lira alındığı bir dönemde 1 Ağustos 2012 tarihli Milliyet Gazetesi'nde kamu üniversitelerinde çok zor koşullarında öğrenim gören öğrencilerin yaşam kesitlerinden yürek yakan, öteki Türkiye'den, medyaya yansımayan gözlemler yayınlandı. Cebindeki 2 lirasını yemeğe vermek yerine, bir öğünü 50 kuruşluk poğaça ile geçirmeye çalışan öğrencilerden, 3 gündür doğru düzgün yemek yemediği için okul bahçesinde bayılanlara kadar pek çok örnek var anlatılanlarda. Hacettepe Üniversitesi Öğrenci Temsilciler Konseyi Başkanı Yavuz Sultan Selim Kavrık: “Bu bağlamda baktığımızda hafta sonları çalışmak için İstanbul'da iş bulabilmiş, o nedenle her cuma Ankara'dan otobüse binip, pazar günü otobüsle tekrar Ankara'ya dönmek zorunda kalan arkadaşlarımız var. Gündüz okula gelip, gece barlarda gece kulüplerinde çalışan arkadaşlarımızın yanı sıra hafta içi part time ya da hafta sonu gün boyu çalışan arkadaşlarımız cabası. Hastalansa dahi devamsızlık hakkını kullanmayan; bu hakkı bulduğu işte kullanmaya çabalayan arkadaşlarımız çok. Sadece devletten aldığı 260 TL'lik katkı kredisi ile geçinen arkadaşlarımız var” diyerek öteki Türkiye'nin üniversite öğrencilerini anlatıyordu.
Bu yaz 20 üniversitede rektörlük atamaları vardı. Bu süreç gene sıkıntılıydı. YÖK ve Cumhurbaşkanlığı üniversite öğretim üyelerinin iradelerine müdahale etmiş ve değiştirmişti. Özellikle Gazi Üniversitesinde oyların yüzde 10'unu alan ve 5. Sırada yer alan Kayserili(!), ilginç görüş ve düşünceleri basına yansıyan adayın rektör ataması basında yaygın bir şekilde tartışıldı. Gazi ve birçok üniversitede seçilmiş değil, atanmış bir rektör görev yapacak hale geldi. Ancak 20 üniversiteden 12 tanesinde seçilmiş rektörler atandı. Ahmet İnsel Radikal 2'de 15 Temmuz 2012 tarihli yazısında Gazi rektörlüğüne atanan Profesör Süleyman Büyükberber 'in web sayfasındaki açıklamalarına dayalı olarak “Gazi Üniversitesi'ndeki meslektaşlarımıza “uluorta bilgi serdetmelerine” izin vermeyeceğini iftiharla ilan eden, milli değerlere saygılı, zeki, becerikli ve “aksiyoner” yeni rektörün yönetiminde başarılar dileriz. YÖK üyelerini ve Cumhurbaşkanı'nı da bu anlamlı seçimlerinden dolayı kutlarız. Hümanizma adına bölücü düşüncelere asla prim vermeyecek bir bekçiyi atayıp, üniversiteyi vahim tehlikelerden korudular. Öğretim üyelerinin gaflet ve dalaletine kanmayıp, bilimin dini ve milleti olduğuna inanan adaya Gazi Üniversitesi'ni emanet ettiler.” diyerek yorumluyordu. Yine aynı gazetede aynı tarihte Prof.Dr. Nejla Kurul aynı olayı değerlendirdiği yazısında “Gazi Üniversitesi rektör atamasının kadınları ilgilendiren önemli bir boyutu da var. Zira tarihinde bu üniversitede hiçbir kadın rektör olmadı; hatta yapılan eğilim belirlemesinin sonucunda birinci sıraya oturmuş bir kadın rektör adayı da yok. Bu tarihsel durumu ve cinsiyet eşitliği duyarlığını da gözeterek, en çok oyu alan kadın rektör adayını atamak üniversitenin demokratikleşmesinin güzel bir uygulaması olamaz mıydı? Ne yazık ki kadınlar ne kadar çabalarsa çabalasın, ne kadar emek harcarsa harcasın, karşılarında bir duvar gibi erkek dayanışmasını göreceklerini bir kez daha anladı... Büyükberber'in atanmasının, seçim çalışmaları sırasında yapmış olduğu yazılı ve sözlü beyanlarında “siyasal iktidara yakınlığını” belirtmiş olması, diğer bir deyişle, “muhafazakâr demokrat” aday oluşu ile bir ilişkisi olabilir mi? Böyle olsa bile, muhafazakâr demokrat bir öğretim üyesinin, en az oyu almış olmasına karşın, rektörlük görevini kabul etmesi, onun demokratlığı ile bağdaşır mı?” diye soruyordu.
Aklın, bilimin ve özgürlüğün egemen olduğu, piyasadan çok içinde yaşadığı toplumun sorunlarına duyarlı bir üniversite dileği ile tüm adaylara başarılar diliyorum...
