TBMM tarihinde ilk kez, bir Osmanlı Padişahı için anma etkinlikleri düzenlendiğini gazetelerde okumuşsunuzdur. Bu iltifata layık görülen Padişah 1. Abdülmecit. Neden diğerleri değil de I. Abdülmecit? Onun, diğer 35 padişahtan farkı ve üstünlüğü ne?
Bu "eniştem beni niye öptü" kutlamasının gerekçesini merak ettik, araştırdık...
Abdülmecit, Ikinci Mahmud ve Bezmiâlem Valide Sultan'ın oğlu olarak 25 Nisan 1823'te doğmuş. Babasının ölümü üzerine 1 Temmuz 1839,da tahta geçmiş ve 25 Haziran 1861 ölene dek saltanat sürmüş.
Abdülmecit, 17 yaşında tahta oturduğu günlerde, Osmanlı ordusu Nizip'te, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın ordusu karşısında bozguna uğramış. (24 Haziran 1839). Üstüne üstlük Kaptan-ı Derya Ahmet Fevzi Paşa da donanmayı İskenderiye'de Mehmet Ali Paşa'ya teslim etmiş.
Kısacası, Abdülmecit, tahta oturmuş oturmasına da ne ordusu varmış ne de donanması.
O arada İngiltere, Avusturya, Prusya ve Rusya devreye girip bir Osmanlıya bir nota verip Mısır sorununu bize danışmadan çözemezsiniz dememişler mi (27 Temmuz 1839)!
Denize düşen genç padişah, yılana sarılmaktan başka ne yapsın?
Nota kabul edilmiş, böylece Osmanlı Devleti, Avrupa devletlerinin bir tür güdümü altına girmiş.
Nedense her karıştığı zamanda olduğu gibi, o günlerde de Londra Büyükelçisi Mustafa Reşit Paşa da İstanbul'a gelip padişaha danışman olmuş.
Sonrası mı?
3 Kasım 1939,da ünlü “Tanzimat Fermanı”mız ilan edilir. Bilindiği gibi o fermanın mimarı, Åžinasi'nin “Eyâ. ahâli-yi fazlın reis-i cumhuru” yani faziletli kalkın cumhurbaşkanı” diye övdüğü Mustafa Reşit Paşa'dır.
Tanzimat, düzenleme demektir. Osmanlı Devleti, gelişen Batı karşısında tutunabilmek için III. Selim ve II. Mahmut dönemlerinde birçok alanda yenilik hareketlerine girişmişti. Bu fermanla, söz konusu yeniliklere hukuki zemin ve ivme kazandırma hedeflenmiştir.
Ancaak!
Bu fermanın akıl hocalığını yapan Batılıların temel amacının da bu olduğunu söyleyebilir miyiz?
Bunun da yanıtını Niyazi Berkes'ten alalım:
“Bugünkü dış dostlarımızın bize 'Siz de bizim usullerimizi uygularsanız bizim gibi ilerlemiş ulus olacaksınız.' deyişleri gibi, o zaman da İstanbul,da ve Londra'da Türk devlet adamlarının çevresini saran dış yardım ve Türkiye uzmanları 'Türkiye bu muahedeyi uygulamakla Batı uygarlığına girecek diyorlardı.”
“Gerçekte Türkiye, Batılılaşma savaşında hiçbir Batı devletinden bu davaya yarar bir yardım görmemiştir. Yardım görmüşse bu, Türkiye'nin batılılaşmasına değil, o Batılı devletin çıkarlarına yaramıştır.” (İki Yüz Yıldır Neden Bocalıyoruz? Yön Yayınları)
1841'de Londra Konferansında yine yukarıdaki devletler, Boğazlarla ilgili bir düzenlemeyi kabul ettirirler: Artık, Osmanlı, Boğazlar'ın mutlak hakimi değildir.
1853- 1856 yılları arasında Kırım Savaşı yaşanır.
Hani darbe sabahlarında duyduğumuz bir türkü vardır:
"Sivastopol önünde yatan gemiler
Atar nizam topunu yer gök iniler
Yardımcıdır bize kırklar, yediler."
Kırklar, yediler ne kadar yardımcı olmuştur bilemeyiz; ama bu savaşta Osmanlı donanması, Ruslar tarafından Sinop'ta yakılmış
Vee! Osmanlı tarihinde ilk kez (İngiltere'den) borç almıştır.
Burada durup Niyazi Berkes'e bir daha kulak verelim:
“ Bugün olduğu gibi, o zamanın devlet adamları da bunu (dış yardım) büyük bir lütufkârlık sayarlardı.
... Dış yardıma dayanan Tanzimat devletçiliği Ermeni ve Rum vatandaşlar arasında ilk kapitalist sermaye birikiminin folluğu hizmetini gördü. Bu sermayedarlık, meşhur Galata bankaları hâlinde müesseseler haline geldi. Bunlar Avrupa sermayedarlarıyla birleşerek devlete borç veriyorlardı. Bu borçları ve faizlerini ödemek de Türk'e kaldı.”
Osmanlı, 18 Åžubat 1856'da imzalanan Paris anlaşmasında o malum devletlerin tam desteğini kazanmak için azınlıklara geniş haklar tanıyan “Islahat Fermanı”nı ilan eder.
Bu fermanda neler mi vardır?
Mezhep özgürlüğü, eğitim özgürlüğü, vergide eşitlik Mahkemelerin açık olması, rüşvetin ilgası, maliye ve adliyede ıslahat... ve yabancılara mülk edinme hakkı gibi düzenlemeler.
Bugünlere ne kadar da çok benziyor değil mi?
Hıfzı Topuz,un kitabında anlattığına göre Padişah Abdülmecit, içki alemlerine ve kadınlara da pek düşkünmüş. Haremdeki kadınların, padişahla birlikte olmak için nöbet cetveli bile varmış.11 kadın efendi, 8 ikbal, 4 gözde... Ve 40 kadar çocuk...
Abdülmecit, 22 yıllık padişahlığı döneminde tam 23 kez sadrazam değiştirmiş. Asansör gibi in çık in çık...
Hadi padişahımızın hakkını da verelim: Abdülmecit, onca hay huy arasında eğitim bakanlığının kurulması, ortaokul ve liselerin açılması, ticaret mahkemelerinin kurulması, damga resminin konulması, köle pazarının kaldırılması gibi yenilikler de gerçekleştirmiş. Aldığı borçların bir kısmıyla da Dolmabahçe Sarayı, Beykoz Kasrı, Küçüksu Kasrı, Mecidiye Camii, Teşvikiye Camii, Hırka-i Åžerif Camii, Bezmiâlem Valide Sultan Gureba Hastanesi, Galata Köprüsünü yaptırmış.
Padişah Abdülmecit, için bir gazete köşe yazısına yazabildiklerimiz bunlar. Acaba böyle bir padişah için TBMM'nin Atatürk'ü anma haftasının kıyısına anma programı yerleştirmesinin gerekçesini siz anlayabildiniz mi?
Bence bu kapının ardında açılacak yeni kapılara bakmalı.
Adım adım ilerleyeceksin
Adım adım, alıştıra alıştıra.
Bir adım geri diyeceksin zoru gördüğünde
Ama asla dönmeyeceksin davandan.
Bu "eniştem beni niye öptü" kutlamasının gerekçesini merak ettik, araştırdık...
Abdülmecit, Ikinci Mahmud ve Bezmiâlem Valide Sultan'ın oğlu olarak 25 Nisan 1823'te doğmuş. Babasının ölümü üzerine 1 Temmuz 1839,da tahta geçmiş ve 25 Haziran 1861 ölene dek saltanat sürmüş.
Abdülmecit, 17 yaşında tahta oturduğu günlerde, Osmanlı ordusu Nizip'te, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın ordusu karşısında bozguna uğramış. (24 Haziran 1839). Üstüne üstlük Kaptan-ı Derya Ahmet Fevzi Paşa da donanmayı İskenderiye'de Mehmet Ali Paşa'ya teslim etmiş.
Kısacası, Abdülmecit, tahta oturmuş oturmasına da ne ordusu varmış ne de donanması.
O arada İngiltere, Avusturya, Prusya ve Rusya devreye girip bir Osmanlıya bir nota verip Mısır sorununu bize danışmadan çözemezsiniz dememişler mi (27 Temmuz 1839)!
Denize düşen genç padişah, yılana sarılmaktan başka ne yapsın?
Nota kabul edilmiş, böylece Osmanlı Devleti, Avrupa devletlerinin bir tür güdümü altına girmiş.
Nedense her karıştığı zamanda olduğu gibi, o günlerde de Londra Büyükelçisi Mustafa Reşit Paşa da İstanbul'a gelip padişaha danışman olmuş.
Sonrası mı?
3 Kasım 1939,da ünlü “Tanzimat Fermanı”mız ilan edilir. Bilindiği gibi o fermanın mimarı, Åžinasi'nin “Eyâ. ahâli-yi fazlın reis-i cumhuru” yani faziletli kalkın cumhurbaşkanı” diye övdüğü Mustafa Reşit Paşa'dır.
Tanzimat, düzenleme demektir. Osmanlı Devleti, gelişen Batı karşısında tutunabilmek için III. Selim ve II. Mahmut dönemlerinde birçok alanda yenilik hareketlerine girişmişti. Bu fermanla, söz konusu yeniliklere hukuki zemin ve ivme kazandırma hedeflenmiştir.
Ancaak!
Bu fermanın akıl hocalığını yapan Batılıların temel amacının da bu olduğunu söyleyebilir miyiz?
Bunun da yanıtını Niyazi Berkes'ten alalım:
“Bugünkü dış dostlarımızın bize 'Siz de bizim usullerimizi uygularsanız bizim gibi ilerlemiş ulus olacaksınız.' deyişleri gibi, o zaman da İstanbul,da ve Londra'da Türk devlet adamlarının çevresini saran dış yardım ve Türkiye uzmanları 'Türkiye bu muahedeyi uygulamakla Batı uygarlığına girecek diyorlardı.”
“Gerçekte Türkiye, Batılılaşma savaşında hiçbir Batı devletinden bu davaya yarar bir yardım görmemiştir. Yardım görmüşse bu, Türkiye'nin batılılaşmasına değil, o Batılı devletin çıkarlarına yaramıştır.” (İki Yüz Yıldır Neden Bocalıyoruz? Yön Yayınları)
1841'de Londra Konferansında yine yukarıdaki devletler, Boğazlarla ilgili bir düzenlemeyi kabul ettirirler: Artık, Osmanlı, Boğazlar'ın mutlak hakimi değildir.
1853- 1856 yılları arasında Kırım Savaşı yaşanır.
Hani darbe sabahlarında duyduğumuz bir türkü vardır:
"Sivastopol önünde yatan gemiler
Atar nizam topunu yer gök iniler
Yardımcıdır bize kırklar, yediler."
Kırklar, yediler ne kadar yardımcı olmuştur bilemeyiz; ama bu savaşta Osmanlı donanması, Ruslar tarafından Sinop'ta yakılmış
Vee! Osmanlı tarihinde ilk kez (İngiltere'den) borç almıştır.
Burada durup Niyazi Berkes'e bir daha kulak verelim:
“ Bugün olduğu gibi, o zamanın devlet adamları da bunu (dış yardım) büyük bir lütufkârlık sayarlardı.
... Dış yardıma dayanan Tanzimat devletçiliği Ermeni ve Rum vatandaşlar arasında ilk kapitalist sermaye birikiminin folluğu hizmetini gördü. Bu sermayedarlık, meşhur Galata bankaları hâlinde müesseseler haline geldi. Bunlar Avrupa sermayedarlarıyla birleşerek devlete borç veriyorlardı. Bu borçları ve faizlerini ödemek de Türk'e kaldı.”
Osmanlı, 18 Åžubat 1856'da imzalanan Paris anlaşmasında o malum devletlerin tam desteğini kazanmak için azınlıklara geniş haklar tanıyan “Islahat Fermanı”nı ilan eder.
Bu fermanda neler mi vardır?
Mezhep özgürlüğü, eğitim özgürlüğü, vergide eşitlik Mahkemelerin açık olması, rüşvetin ilgası, maliye ve adliyede ıslahat... ve yabancılara mülk edinme hakkı gibi düzenlemeler.
Bugünlere ne kadar da çok benziyor değil mi?
Hıfzı Topuz,un kitabında anlattığına göre Padişah Abdülmecit, içki alemlerine ve kadınlara da pek düşkünmüş. Haremdeki kadınların, padişahla birlikte olmak için nöbet cetveli bile varmış.11 kadın efendi, 8 ikbal, 4 gözde... Ve 40 kadar çocuk...
Abdülmecit, 22 yıllık padişahlığı döneminde tam 23 kez sadrazam değiştirmiş. Asansör gibi in çık in çık...
Hadi padişahımızın hakkını da verelim: Abdülmecit, onca hay huy arasında eğitim bakanlığının kurulması, ortaokul ve liselerin açılması, ticaret mahkemelerinin kurulması, damga resminin konulması, köle pazarının kaldırılması gibi yenilikler de gerçekleştirmiş. Aldığı borçların bir kısmıyla da Dolmabahçe Sarayı, Beykoz Kasrı, Küçüksu Kasrı, Mecidiye Camii, Teşvikiye Camii, Hırka-i Åžerif Camii, Bezmiâlem Valide Sultan Gureba Hastanesi, Galata Köprüsünü yaptırmış.
Padişah Abdülmecit, için bir gazete köşe yazısına yazabildiklerimiz bunlar. Acaba böyle bir padişah için TBMM'nin Atatürk'ü anma haftasının kıyısına anma programı yerleştirmesinin gerekçesini siz anlayabildiniz mi?
Bence bu kapının ardında açılacak yeni kapılara bakmalı.
Adım adım ilerleyeceksin
Adım adım, alıştıra alıştıra.
Bir adım geri diyeceksin zoru gördüğünde
Ama asla dönmeyeceksin davandan.
