Birkaç gündür, bir yandan yeni çıkacak kitaplarımla, bir yandan da “Bodrum Denizciliğine Emek Verenler” dizi söyleşileriyle uğraşıyorum.
Son söyleşilerimden birini eski dalgıçlardan biriyle yapmıştım. O söyleşide dalgıç, “sünger yasaklanınca” ifadesini kullanınca, konu yeniden aklıma düştü.
Bodrum,da denizciler arasındaki en önemli tartışma konularından biri kuşkusuz, denizlerimizde süngerin olup olmadığıdır.
Süngerin bittiğini düşünen biri, bu görüşünü söyleyecek olsa, özellikle gözü hâlâ süngercilikte olan biri hemen söze dalar ve sorar:
“Kalimnoslular süngeri bu denizden çıkarmıyor mu?”
Konuşmaya kulak misafiri olan biri, öteden söze karışır:
“Daldın da mı, yok diyorsun?”
Kafalar kaldırılıp o yana bakılır.
Soru hemen yapıştırılır:
“Sen daldın da mı, var diyorsun?”
Tartışma böyle uzar gider.
O gün, o eski dalgıca ben sordum:
“Sizce denizlerimizde sünger bitti mi?”
Yanıtı kesindi:
“Denizde sünger bitmez. Denizlerimizde sünger kakılı. İnanmayan Sedir Adası çevresine Tuzla,ya dalsın. Dolarlar, Eurolar denizin dibinde duruyor.”
Öyleyse sünger neden yasak?
“Onu, masa başından sünger için ferman yazanlara sormalı”
Karasularımızda sünger avcılığı yasak. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının “Denizlerde Ve İçsularda Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığını Düzenleyen 2006_2008 Av Dönemine Ait 37/1 Numaralı Sirküler”in 6. ve 14. maddelerinde böyle yazıyor.
İyi de bu yasak niçin, ne zaman ve nasıl başladı?
Herkesin söylediği şey aynı: “Çernobil olayından sonra denizlerimizde süngerin salgın hastalık buldu. Devlet de sünger avcılığının yasakladı.”
Acaba o yıllarda gerekli deniz dibi araştırmaları yapılmış mıdır? Veba olarak adlandırılan bu hastalığın gerçek ya da tek nedeni Çernobil felaketi midir, yoksa başka nedenler mi vardır?
Tüm Akdeniz ülkelerinde sünger avı serbestken, Bodrum,un burnunu dibindeki Kalimnos dünya sünger borsasının merkeziyken, bizim sularımızda yasağın sürüp gitmesi nedendir?
Bu soruların hiçbirinin yanıtı, ne yazık ki ya yoktur ya da bilimsel verilere dayanmamaktadır.
1980,li yılların ortasından itibaren sünger vebasının yayıldığı bir gerçektir. Bunun sonucunda süngercilik kazançlı bir iş kolu olmaktan çıkmış, kimi süngerciler işi bırakmış, kimileri balıkçılığa, salyangozculuğa veya yat turizm işletmeciliğine geçiş yapmıştır.
Kaynaklar, hastalığın görüldüğü 1986 yılına kadar, Bodrum,un süngerciliğin merkezi olduğunu, “40 tekne ve 120 personelin sünger avcılığı yaptığını; buna karşılık, hastalıktan sonra tekne sayısının 8,e personel sayısının 24,e düştüğü bildirmektedir.”*
Ekonominin doğal bir sonucu olarak, süngerciler işlerini bir bir tasfiye ederken, devletin süngerciliği bütünüyle yasaklamasını anlamak gerçekten zor.
Bölgemizde bu konularda bilimsel araştırma yapma, veri bankası oluşturma görevi öncelikle Muğla Üniversitesinindir.
Sevindiricidir ki Muğla Üniversitesi Sualtı Araştırmalar Merkezi Müdürü Prof. Dr. Ali Türker, yaptığımız görüşmelerde üç araştırma projesi hazırladıklarını; kaynak temini halinde, karasularımızda sünger stoklarının saptanması için bilimsel araştırmaya hazır olduklarını belirtmiştir.
Devlet, şu an, yasağı kaldırsa bile süngerciliği yeniden diriltmek, çok da kolay değildir. Çünkü eski süngerciler ya çok yaşlanmış ya da ölmüştür. Ayrıca süngerciliğin eski merkezi Bodrum,da bile süngerci ekipmanları olan tekne sayısı da birkaç tanedir.
Sünger, özellikle Bodrumlu denizcilere yıllarca ekmek kapısı olmuştur. Bu aynı zamanda ülke ekonomisine katkıdır. “Delinin biri kuyuya bir taş atmış, kırk akıllı çıkaramamış” atasözümüzü doğrularcasına, bir anlamsız yasak yüzünden önemli bir iş alanı ve ekonomik kaynak heba edilmektedir.
Bizce devlet, Muğla Üniversitesi ve Bodrumlular el ele verip süngerciliği verimli ve sürekli işkoluna döndürmenin yollarını aramalıdır. Avlanmak için olduğu kadar, süngerci yetiştirmek ve bilimsel veri toplamak amacıyla belli sayıda tekneye izin verilmesi, devletin süngercilik alanında çizeceği yol haritası için bir öndeneme (pilotproje) niteliği taşıyacaktır.
Denizlerimizde süngerci teknelerinin yeniden yelken açtıklarını görme zamanı çoktan gelmiştir. Bunun için gerekli tek şey, ilgililerin el ele, kafa kafaya vermesidir.
* Harun Yılmaz, Ekrem Buhan, Bodrum,da Süngerciliğin Geçmişi ve Güncel Durumu
