Bodrum Yeni Türk Filmleri Haftası, Ulalı hemşerimiz Yüksel Aksu'nun Anadolu'nun Son Göçerleri: “Sarıkeçililer” belgeselinin gösterimiyle başladı.
Sarıkecililer, bir zamanlar İçel'den Aydın'a geniş bir coğrafyada konar- göçer yaşam sürdüren bir Yörük oymağı. Ancak bu oymaktan günümüzde, Mersin- Beyşehir arasında konar -göçerliği sürdürebilen 200 kadar hane kalmış.
Yörük denince aklımıza ilk gelenlerden biri de keçidir.
“Taşa çıkan keçinin ağaca çıkan oğlağı olur.”
“Ahfeş'in keçisi gibi başını sallamak.”
“Harman dövmek keçinin işi değil.”
“ Keçide de sakal var.”
“ Keçileri kaçırmak”
“ Keçilik etmek”
“ Keçinin uyuzu, çeşmenin gözünden içer suyu.”
“Koyunun bulunmadığı yerde keçiye Abdurrahman Çelebi derler.”
Acaba aynı sözler, bir yörük için de geçerli midir?
Belgeseli izlerken, bunun hiç de doğru olmadığını bir kez daha anladım.
“Keçi, seçicidir.” diyor Yörük. ”Eşini de aşını da seçer.”
Keşke insanlar da seçici olabilse.
“Dağda bayırda kendini korumanın bir yolunu bulur.” diyor ve ekliyor: “Koyun gibi şaşkın değildir.”
Yörük, böyle söylese de bizim keçiyi koyundan beter ettiğimizi bilmeyen yok. Bugün hangimiz“angora” diye satın aldığımız yünün “Ankara” keçisine ait olduğunu biliyor? Bir zamanlar bu ülke tiftik ambarıydı, şimdi Güney Afrika'dan tiftik ithal ediyoruz.
Akdeniz'in, Ege'nin tüm dağlarında eskiden keçi sürülerinin çıngırakları duyulurdu. Ormana zarar veriyor diyerek keçiciliği yok ettik. Åžimdi dağlarda keçiler yok. Peki dağlar ne alemde? Åžöyle bir başımızı kaldırıp bakalım. Yakarak çıplaklaştırdığımız, maden çıkarma ayaklarıyla hallaç pamuğu gibi attığımız dağlara kaç keçi sürüsü böylesine zarar verebilirdi? Yaptığımız, Yahudiler gibi günahlarımızı keçiye yükleyip arındığımızı düşünmek.
Yüksel Aksu, bu filmin çekiliş öyküsünü şöyle anlatıyor:
“2008 yılıydı, Çevre ve Orman Bakanlığı çıkardığı bir yasayla; Sarıkeçililer'in göçebelikten vazgeçirilip yerleşime geçmeleri amaçlanıyordu. Bu durumu danışmanım ve hocam dediğim Üstün Barış'la birlikte değerlendirdik. Üstün Hoca da bana; “Bu son göç olabilir, git bu göçü kayda al ve gelecek kuşaklara bu kültürü aktaracak görsel bir malzeme olsun” dedi.
Sarıkeçililer, oldukça başarılı bir film. Ancak işlev açısından çok daha önemli. Çünkü Yüksel Aksu, bu filmle Anadolu'un binlerce yıldır sürüp gelen bir yaşam biçiminin son görüntülerini kayıt altına almış.
Bir bütün olarak baktığımızda Sarıkeçililerden birkaç tane daha sinema klasiği çıkarmak olanaklı. Nedense filmi seyrederken aklıma Akira Kurosava'nın Dersu Uzala'sı geldi. Bu tür filmler bizi doğayla buluşturuyor; bize, kendimizi yeniden yeniden sorgulama fırsatı veriyor.
Sarıkeçililer, 47. Antalya Film Festivalinde kendi dalında altın portakal almış. Åžimdilerde de Amerika, Brezilya ve İngiltere gibi ülkelerde gösterimleri varmış. Salt bizim değil, dünyanın temel sorunlarına ışık tutan Sarıkeçililer belgeselinin, başka ülkelerde de ilgi çekeceğini söylemek kehanet değildir.
Filmi, Flaman arkadaşım Paul Noben'in “Dünyada hiçbir şeyi Toroslarda bir yörük çadırında uyanmaya değişmem.” sözü eşliğinde seyrettim sanki. Paul,bu sözü yıllar önce bir Türkiye gezisi dönüşünde söylemişti. Aslında genlerimde yörüklük var. Bir dede tarafım Çine yörüklerinden. Çocukluğumda yaylaklara ya da kışlaklara giderken köyümüzün yakınına konan Yörüklerin kara kıl çadırlarına girip çıkmışlığım ve peynir kızartmaları yemişliğim de var. Kıl çadırda bir iki gün uyumanın çok güzel olacağını ben de tahmin edebiliyorum. Ne var ki bir ömür dağlarda yaşamak her baba yiğidin harcı değil. Bunun için başka değerler sistemine ve beceriler sahip olmak gerek. Aynı durum, yerleşik yaşama zorlanan Yörükler için de geçerli olmalı. Konar - göçerlik bizim için ne kadar zorsa, yerleşik yaşam da onlar için o kadar zor olmalı. Ha tavuğu dağa bırakmışsın, ha kaya kekliğini, kafese tıkmışsın...
İskan, yüz yıllardan bu yana süren bir toplumsal sorun. Osmanlı, Avşarları yerleşik hayata geçirmek için üzerlerine kuvvet göndermekten çekinmemiş. Dadaloğlu, bu zulümlerin dillendiricisi olmuş. Avşarlar “Ferman padişahın dağlar bizimdir.” Deseler de “Derviş Paşa yaktı yıktı illeri / Soldu bütün yurdumuzun gülleri / Karalar giydik de attık alları / Altınımız geçmez akçe tunç oldu.” dizelerinde söylenenler yaşamlarının gerçeği olmuş.
Zaman, konar göçerliği hep kıskaca almış. Bazen devlet, bazen yaşam koşulları onları yerleşikliğe zorlamış. Devlet, kalan 200 aileyi de iskana zorluyor. Ne kolaycı bir yaklaşım!
Ağzını açtığında mangalda kül bırakmayan gelenekçi- töreciler nerdesiniz? Anadolu'nun bin yıllardan bu yana getirdiği bir yaşam biçiminin tarihe gömülmeye çalışıldığının farkında değil misiniz?
Bırakalım Sarıkeçililer yazın yaylaklarda, kışın kışlaklarda sürüleriyle yaşasınlar. Devletin görevi, onları, yerleşik yaşama zorlayarak bir kültürü tarihe gömmek değil, seçtikleri yaşam tarzının standartlarını yükseltmek olmalıdır. Bana göre Belçikalı Paul Noben'in o cümlesi bizim için bir ışıktır. İnsanlar, farklı kültürleri, farklı yaşam biçimlerini keşfetmenin peşinde. Anadolu, bu konularda dünyaya model olabilecek her türlü zenginliğe sahip.
Yüksel Aksu, bu belgeseliyle bize “Bu yurdun kültürlerine gönül vermek, sorumluluk üstlenmeyi gerektirir. Ben kendi payıma düşeni yaptım.” diyor. Umarım “Ben de bu yurdun kültürlerine gönül verenlerdenim.” diyen sorumlular da sorumluluklarının gereğini yaparlar.
Son söz: Bizi böylesine güzel etkinlikle buluşturdukları için Bodrum Belediyesi ve Cinemarine Yönetim Kurulu Başkanı Cenk Sezgin de yürek dolusu teşekkürler.
