Omurgasız canlılar (sinekler, keneler, pireler v.b.) tarafından insanlara ve diğer memeli canlılara aktarılan hastalıklara “Vektör Kaynaklı Hastalıklar”, hastalığı aktaran omurgasız canlılara ise “Vektör” adı verilmektedir. Türkiye’de ve dünyada yaygın olarak görülen en önemli vektör kaynaklı paraziter zoonozlardan birisi de leishmaniasis hastalığıdır. Halk arasında Şark Çıbanı (Kutanöz-Deri Leishmaniasisi) ve Kala-Azar (Visceral- İç Organ Leishmaniasisi) olarak da bilinmektedir. Bu hastalık, insana ya da hayvanlara vektör kum sineği (Tatarcık) veya yakarca olarak bilinen sineklerin kan emmeleri esnasında parazitleri vermesiyle bulaşmaktadır. Köpeklerin ise, hastalığın yaygın olarak görüldüğü bölgelerde hastalığın taşıyıcısı yani rezervuarı olarak görev alması önem arz etmektedir. Paraziti bulaştırabilecek yakarcaların bulunduğu her bölgede köpekler risk altındadır. Yakarcalar, yumurtalarını toprağa bıraktıkları için çok geniş bir alanda bulunabilmektedirler. Bu sineklerin görüldükleri süre, mevsim sıcaklıklarına bağlı olarak ülkelere göre değişmektedir. Türkiye’de ise hava sıcaklıklarının arttığı Mayıs - Eylül ayları arasında yakarcaların aktivitelerinin arttığı bilinmektedir.
Peki Şark Çıbanı ve Kala-Azar hastalığından korunmak ve hastalığın yayılmasını önlemek için neler yapmalıyız?
- Kum sineklerinden kişisel korunmada önemli ölçüde etkili olan sinek kovucu emdirilmiş ve kum sineklerinin geçemeyeceği kadar sık dokunmuş cibinlikler kullanılmalıdır.
- Hastalığın görüldüğü bölgelere seyahat ederken insektisit veya böcek kovucu ilaçlar bulundurulmalı ve kullanılmalıdır.
- Hastalığı bulaştıran kum sineklerinin zayıf uçma kabiliyetleri bulunduğundan kapalı ortamlarda hava sirkülasyonu yaratacak vantilatör gibi cihazların kullanılması faydalı olabileceği düşünülmektedir.
- Hastalığın yaygın olarak görüldüğü bölgelerde sağlık personelinin ve halkın bu hastalık hakkında bilinçlendirilmesi ve bilgilendirilmesi sağlanmalıdır.
- Şark Çıbanı ve Kala-Azar hastalıklarının mücadelesinde özellikle kum sineklerinin olduğu ve hastalığın sıklıkla görüldüğü bölgelerde hastalığın taşıyıcısı olan köpeklere ektoparaziter ilaçlar uygulanmalı veya insektisit emdirilmiş tasmalar takılmalıdır.
- Hastalığı taşıyan köpekler tespit edilerek tedavisi yapılmalı ve gözlem altında tutulmalıdır.
