Güneyde Yaşayan Çınar Ünal Åžöhret Dirlik'in yazısı. O halk kültürünün temsilcisi. Her şeyi araştırıyor. Bugünkü konusu İncirköy'de geçiyor. ”İncirköy'ün incisi ruhumda bir melodi, gönlümde bir sevdadır.”
Baykuş halk söyleminde kötü yorumlanan bir kuştur. Onun sessiz bekleyişi insanların içinde bilinmeyen bir korkuya yol açar. Ötüşü ile de epey ürperti verir. Hala yöremde “Baykuş” kondu diye onu kovalamak için uğraşırlar.
Halk bilimcileri aydınlatır, bu konuyu. Ve yakın konu komşu veya evde söz konusu olsa bile, bu kuşun ötüşü kendine göredir, diye belirtirim. Ancak hep korkuya yorumlanır.
Dövletli, devletli kuşu olduğunu, ilk kez sizden duyuyorum. Üstelik öğrendiğime göre, bu kuş belalardan kaçarmış. Onun için uçarken bile belaya uğramayayım diye, belanın bir altından, bir üstünden geçebilmek için alçaklı, yüksekli uçarmış. Baksanıza.
Evet insanlar yollarda aykırı aykırı yürümeli. İnsanın bazen baykuş gibi üstüne gelen belalardan sakınması için yolunu bulmalı. Birisi yaklaşırken yolunu değiştirmeli, kötülüklerden bu şeklide uzak durmalı.
Eşen Beldesi yakınlarındaki “Yakabağ” Köyü,nden Aksu Köy Enstitüsü mezunu Emekli Öğretmen Ali Kortan açıklamış. Onun sessiz sessiz durması uğursuzluğundan değil, avı beklemesindenmiş, meğer.
Yuvalarındaki cibileri (civcivleri) vardır, onları koru-mak için neler yaparmış? Görelim okuyunca;
(NabideKılınç)
PALABIYIK OSMAN veya BAYKUÅžLAR
ÜNAL ÅžÖHRET DİRLİK
Bizim İncirköy'ün yaşlıları anlatırlardı. Sonra öğretmenlik yaptığım Çameli'nin Emecik, Fethiye'nin Yayla Emirler, Söğütlüdere, Eldirek ve Patlangıç köylerin-de de dinlediğim dövletli, (döğletli) veya devletli diye bir kuş vardır. Kitaplarda da baykuş diye yazar, dalgalı dalgalı uçar. Bir aşağı doğru eğilir, bir yukarıya yükselir. Bir bakarsınız bu sefer yan yan uçuyor. Åžöyle öteki kuşlar gibi dosdoğru uçtuğu pek görülmez. Halk, devamlı yıkık binaların en yüksek yeri olan bacalarda, kuru ağaçların kovuklarında yaşayan ve bilhassa ıssız yerleri seven bu kuşu “uğursuz” diye hiç sevmez. Hatta bu kuşun uğursuzluğunda biraz korkar da. Harabelerde, yıkık evlerin bacalarında, kuru ağaçlarda yuva yapar. Hele oğul uşak tarafından terk edilmiş baba evlerini çok sever. İnsanlara pek sokulmaz ve Arada bir hu! hu! hu! diye öter, bir gariptir dövletlinin sesi, ürpertici ve soğuk. Hani ıssız bir yerde ve yakınlarınızda bir baykuş o bet sesiyle ötse azıcık korku ve ütükleme (yarım bir korku) girer adamın içine. İşte bazen devletli de denilen, dövletli kuşuna sormuşlar; “Arkadaş sen neden böyle eğri eğri, alçaklı yüksekli uçuyorsun. Öteki kuşlar gibi dosdoğru uçamaz mısın?” Dövletli kuşu şu cevabı vermiş; “Ben belalar-dan kaçıyorum arkadaş. Onun için uçarken bile bir belaya uğramayayım diye; belanın bir altından, bir üstünden geçebilmek için alçaklı yüksekli, bela yaklaşınca da yan çizmek için de eğri eğri uçarım!”
Okuduğumuz bir çok yazıda devletliyi akıllı kuş diye anlatırlar. Kendine sorulan sorulara akıllı akıllı cevaplar vermesinden belli “İnsanın; bazen üstüne üstüne gelen belalardan sakınması için baykuş gibi bir yolunu bulmalı!, yollarda aykırı aykırı yürümeli, birisi yaklaşırken yolunu değiştirmeli, kötülerden bu şekilde uzak durmalı” diye sesli sesli düşünüyorum.
Eşen Beldesi yakınlarındaki Yakabağ' Köyü,nden Aksu Köy Enstitüsü mezunu, Emekli Öğretmen Ali Kortan: “Baykuş bacalarda, ağaç dallarında hiç oynamadan saatlerce oturur. Sonra birden uçar, hızla yere doğru iner, ağzında bir fare ile kalktığı görülür. Onun sessiz sessiz durması uğursuzluğun-dan deği, av beklemesinden-miş meğer. Bizim çarıklı erkan-ı harpler neler biliyor görüyor musunuz? Çok zengin bir folklorumuz var, araştır araştır bitmez, yaz yaz tükenmez.
İncirköy'de Bozukbağ sarnıcını geçip de, Karpuz'un Bağı'na doğru giderken yolun her iki yanında koca koca karaağaçlar vardı eskiden. Bu karaağaçların başlarında bilhassa kuru dallarında baykuşlar görülürdü. Karanlık bastığında insanın içini ürperten sesleriyle garip garip öterlerdi. Demin anlattığım gibi insanın içini ürperten, biraz da korkulu ürkütücü seslerle.
Bir sabah Kısılı; eşeğine boş keletirleri sarmış tütün kırmaya gidiyormuş. Tam karaağaçların altına geldiğinde; kafasına, yüzüne sağlı sollu darbeler almaya başlamış. Sessizce kafasına kafasına sert sert vuruluyormuş. Neye uğradığını şaşırmış, başından şapkası düşmüş, eşekten aşağı zor atmış kendini. Gidip şapkasını almışYüksek sesle, “Allah Allah; şeytana mı uğradım acaba?” diyerek ve aklına gelen duaları okuyarak oradan uzaklaşmış. Sabah sessizliğinde çıkan gürültü yakın tarlalardan duyulmuş. Kısılı'ya ne olduğunu sormuşlar, o da anlatmış. Yüzünün birkaç yerinde tırmıklar varmış ve tırmıklardan oluşan kan. Kısılı'nın başına gelenler tarladan tarlaya dolaşmış, hatta uzak tarlalardan bağıra bağıra geçmiş olsun mesajları yollanmış. Birisinin Kısılı'yı taşladığı dedikoduları da yayılmış. Ama “Bu kendi halindeki adamdan kim ne isteyebilir ki?”diye de düşünenler olmuş. Öyle ya Kısılı sessiz, sakin bir adam, kimseye kötülüğü dokunmaz, ensesine vur, elinden ekmeğini al. Öyle biri işte. Allah'ın adamı, garip, kendi halinde.
Koca kuşlukta köye dönerken, karaağaçların altında 20-25 kişi toplanmış, yerlerde taş arıyorlarmış. Bir keşif yapıp Kısılı'yı korkutanları bulacaklar güya . Tam bu sırada baykuşların da yeni saldırısı başlamış. Herkes kendini koruma sevdasına düşmüş. Harıma(tarlayı çeviren tel örgülü çit) dayanmış, olanları seyreden rahmetli Kapcar Osman (Palabıyık Osman ) seslenmiş; “Yuvalarında cibileri (civcivleri) vardır, onun için yoldan geçene saldırırlar!”demiş. Kısılı da rahat bir nefes almış, orada toplanan tarla komşuları da.
Gördünüz mü baykuşlardaki evlat sevgisini?
