Entelköy Efeköye'e Karşı Filminin Değerlendirmesi

Reklam

Çekimleri Milas-Bafa-Pınarcık(Mersenet) Köyünde yapılan, “Entelköy Efeköy,e Karşı” filmi; Milas, İzmir ve İstanbul galalarından(öngösterimlerden) sonra 2 Aralık,ta tüm sinemalarda gösterime girdi. Yönetmen Yüksel Aksu, film, 800 bin seyirciye ulaşırsa, filmin devamını çekeceklerini söylüyor. Filmin medyada geniş şekilde tanıtımının yapılmasından ve izleyenlerin de hoşnutluklarını/beğenilerini çevrelerine anlatmasıyla; filmi izleyen sayısının rahatlıkla 1 milyon kişiyi geçebileceğini söylemek, abartı olmaz sanırım.

Film, şehrin sıkıcı havası ve ortamından uzaklaşıp kendilerine alternatif bir yaşam düzeni kurmak için köye gelen çevreci-entelektüel-burjuva kültürüne sahip kişilerin, köye gelmeleriyle; geleneksel şekilde yaşamlarını sürdüren köylülerin, değişen yaşamlarının anlatımı şeklinde sürüyor. Başlangıçta kendi kabuğunda, kendi değerleri ile baş başa bir yaşam süren köylülerin, köye sonradan gelenlerle arasının bozulması ve iyi giden ilişkilerin birden çatışmaya dönüşmesinin nedeni ise; komün yaşamı kurmak ve organik tarım yapmak için köye gelenlerin, termik santralın yapımına karşı çıkmaları...

Filmin teması genel anlamda iyi işlenmiş ve bu işleniş şekli filmde sırıtmıyor. Filmdeki sahneler ve verilmek istenen mesajlar ustalıklı bir şekilde filme yerleştirilmiş ve birbirine kaynaştırılmış. Filmde verilmek istenen çok sayıda mesaj var ve film bu yanıyla bir toplumsallık içeriyor. Filmin bu toplumsallığı, ne kadar sınıfsal bir temele oturuyor, nasıl bir çözümleme içeriyor; onun üzerinde ayrıca düşünmek gerekiyor. Filmde Yılmaz Güney,in filmlerinin toplumsallığını tam olarak görmek mümkün değil ama Yüksel Aksu,nun bu ikinci filminde toplumsallık temasını işlemesi ve bunda da büyük ölçüde başarılı olması, gelecek için umut verici... Türkiye sinemasının, toplumsal yaşamın sınıf çelişkilerini ortaya koyan Yılmaz Güney çizgisinde toplumsal temalı filmlere ihtiyacı var... “Entelköy Efeköy,e Karşı” filmi, Yüksel Aksu,nun da, â€˜Toplumcu gerçekçilik, bağlamında, gelecekte bu çizgiyi yakalayacağını bize düşündürtüyor...

Yakın zamana kadar sinema filmlerimiz hep, Doğu ve Güneydoğu,daki feodalizmi ve bunun yarattığı töre kültürünü işliyordu. Diziler ve sinema filmlerinin konuları Anadolu,nun doğusundaki yaşam tarzı ve feodalitenin yarattığı sertlikler, acımasızlıklar ve katılıklar temeli üzerine oturmuştu neredeyse. Bu da, seyirci açısından yeni bir şey anlamına gelmiyordu. Sinema seyircisi bir anlamda doyuma ulaşmıştı bu konuda. Yönetmenlerin, Anadolu,nun Doğusundan başka bölgeleri de keşfetmeleri, o bölgelerin kültürüne ve yaşam şekline uygun filmler çekmeleri; hem Türk sineması için hem de sinema seyircisi için farklı bir izlemeyi ve sinema kültürünü oluşturacaktır. Anadolu,nun her coğrafyası, her bölgesi; kendisine özgü yaşam şekilleri ve kültürleriyle, sinema tekniği ve diliyle anlatılmayı hak ediyor... Yüksel Aksu, hem Dondurmam Gaymak hem de bu filmiyle, bunu yakalamış bir yönetmen.

Filmin olumlu mesaj içeren yanları: organik tarımın özendirilmesi, eski evlerin restore edilerek kültürel mirasa sahip çıkılması, bizim önemsiz saydığımız, evlerden toplanan eski eşyaların aslında ne kadar değerli olduğu, doğal çevreyi, verimli arazileri uzun vadede yok edecek sanayi yatırımlarına karşı çıkılması gerektiği, ulaşım araçlarının olmadığı dönemlerde dağ-bayır insanların yükünü çeken eşeklere(genel anlamda hayvanlara) gereken değerin verilmesi, insanların değerini bilmedikleri ellerindeki toprak, doğa ve etnografik eşyaların aslında ne kadar değerli şeyler oldukları vb.

Filmin dramatik ve insanı düşündüren yanları: Köylüler 3-5 kuruş için topraklarını, evlerindeki hepsi birer kültürel değer ve miras olan(halı-kilim-tezgah-kazan gibi) eşyalarını yok pahasına satıyorlar. Turistik bölgelerdeki dükkÃ¢nlarını süslemek veya bunları bir yerde toplayarak etnografik bir sergi ortamı yaratarak bunu kazanca çevirmek isteyenler, bulunduğumuz bölgede hep böyle yapmıyorlar mı? Film bu yanıyla, bizlerin gözünün açılmasına yardımcı olur ve bizde, değerlerimize topluca sahip çıkma tavrı ve bilinci yaratır belki...

Önyargıların anlamsızlığı: Filmde geleneksel yaşam tarzına sahip ve önyargılarının tutsağı olmuş köylülerde; doğanın korunması ve sağlıklı bir çevre için uğraş veren, doğayı kirleten sanayi yatırımlarına karşı çıkan, hem ekolojistlere(çevrecilere) hem de â€˜Aşırı Mustafa,ya karşı bir önyargı vardı. â€˜Aşırı Mustafa,, sosyalist bir dünya görüşüyle; geleneksel yapı içinde hapsolmuş, ileriyi göremeyen, günlük ve anlık çıkarları için her şeylerini feda etmeye hazır olanlar için aşırıydı, bir â€˜Komünist,ti o. Yıllarca, geleneksel toplum yapısı içinde yaşayanlar ve hÃ¢kim ideoloji sahipleri; toplumsal çıkarları savunanlar için hep böyle düşünmediler mi, çıkardıkları ceza yasalarıyla onları hapislerde çürütmediler mi, onları en ağır işkencelerden geçirmediler mi? Oysa onların da düşüncelerinden yararlanılsaydı, toplumsal gelişme ve ilerleme daha hızlı olmaz mıydı?

Filmin eleştirilecek yanı: Ege,de(veya Milas,ta) günlük yaşmadaki diyaloglarda iki sözden birisi argodur, küfürdür, belden aşağı ifadelerdir. Filmde bu argo ifadeler başta ve en çok Muhtar Ali,nin(Åžahin Irmak,ın) ağzından sıkça kullanılıyor. Filmde bu tür argo ifadelerin yoğun bir şekilde kullanılması, sanat ve kültür açısından olumlu değil. Edebiyat Eleştirmeni Ahmet Türkay, Deniz Tural,ın â€˜Aldanmayanlar Boş Gezer, isimli öykü kitabı için yazdığı eleştiri yazısında şöyle diyor: “Yazın, dünyanın gerçeklerini olduğu gibi içeriğine almaz. Onları aslına uygun, tıpatıp anlatmaz. Amacı vardır yazının; doğruluğu, dürüstlüğü, aktöreyi, insanlığı savunacak, ders alınacak eğitsel öğelerle çıkacaktır okuyanın karşısına.(..)”(BirGün Kitap, Sayı 110, 26.11.2011) Filmdeki, günlük yaşamdaki o argo konuşmalar tadında/kararında bırakılabilirdi. Bir diğer eleştiri ise, Bakan ve Claudia Roth,un ziyaret ettiği heykel sergisindeki heykelcik penisinin gösterim süreleri daha kısa tutulabilirdi (veya bu sahneler hiç olmayabilirdi). Bunda da aşırıya kaçılmış.

Filmin ütopiği(hayali): Çevreciler karşı çıkınca, devlet, termik santral yapmaktan vazgeçiyor. Bu bir Türkiye gerçeği değil. 1984 yılında Kemerköy Termik santralının yapımına köylüler ve çevreciler karşı çıkmıştı, etkin eylemler yapılmıştı o zaman ama devletin dediği oldu, Gökova körfezinin kıyısına o santral yapıldı.

Sonuç: Film genel anlamda başarılı ve özlemini duyduğumuz toplumsal gerçekçilik temalı iyi bir film. Yüksel Aksu için ustalık işi bir film olmuş. Yönetmen Yüksel Aksu ile filmde rol alan, rollerini layıkıyla ve hakkıyla yapan tüm amatör ve profesyonel oyuncuları kutluyorum. Film bölgenin tanıtımına da katkı koyar nitelikte... Film, temel olarak hoşgörüyü ele alıyor, işliyor... Filmin ilginç yanlarından birisi de, köyün imamının, sosyalist kimlikli â€˜Aşırı Mustafa,nın ahlakına kefil olması...