Uluslar arası Bodrum Bale Festivali,”aşk”ı işleyen iki oyunla başladı: Bodrum Aşkı ve Genç Werther,in Acıları
“Bodrum Aşkı”, Bodrum,a duyulan mı; yoksa Bodrum,da yaşanan aşkı mı anlattığı belirsiz bir tamlama.
Cevat Åžakir,in “Yokuşbaşı,na vardığında, Bodrum,u göreceksin. Sanma ki sen geldiğin gibi gideceksin. Senden öncekiler de böyleydiler. Akıllarına hep Bodrum,da bırakıp gittiler.” diye anlattığı aşk, Bodrum,a duyulan aşktır.
Benim aşkım da “Bodrum,a duyulan türdendir. Çünkü Bodrum, benim için tarihiyle, kültürüyle, doğasıyla tam da yaşanası bir yerdir. Ama bu aşk, Bodrum,la sınırlı değildir. Benim aşkım, Karyadır. Onun kalbi de Bodrum. Sorduklarında kendimi Karyalı olarak adlandırmam da bundandır.
“Bodrum Aşkı”, kimileri için Bodrum,da yaşanan ya bir şarkıda, türküde; ya öyküde, romanda; ya da bir şiirde:
“Güvercinim, şah boylum
Damıtır da gizlerini on bir ay;
Bodrum mühürlü aşklar bağışlar,
Issız koylarda Bodrum,da. “
Örneğindeki gibi dillendirilen bir aşk, kimi zaman eşi Mausolos,un anısına, dünyanın yedi harikasından birini yaptıran Kraliçe Artemisia,nın sonsuz aşkı da olabilir.
Öyle ya da böyle Bodrum, insanı insana, insanı yaşama bağlar. Her gelenin, aklında Bodrum,la gitmesinin başka nedeni olabilir mi hiç?
İki yıl önceki festivalin tanıtım toplantısında, “Bu coğrafyada bale sanatına çok uygun müthiş hikâyeler var. Neden 10. festival için bir Karya oyunu hazırlamıyorsunuz?” diye sormuştum.
Fikir herkesçe ilginç ya da olumlu bulunsa da nedense uygulamada kimse böyle bir çalışmaya yanaşmamıştı.
Bu yılki Bodrum Bale Festivalinin açılış oyununun böyle bir adı olduğunu öğrenince oldukça heyecanlandım. Bu heyecanım, oyunun, librettosunun, koreografisinin ve rejisinin Mehmet Balkan imzalı olduğunu öğrenince bir kez daha arttı. Çünkü o, hem çok iyi koreograf hem de Bodrum,dan ev alacak kadar Bodrum,u seven biriydi.
Değerli Dramaturg Gülümden Alev Karaman,ın, oyunun tanıtım yazısında “Åžimdiye kadar yaptığı neoklasik koreografilerde daima kadın erkek ilişkilerini işleyen... Mehmet Balkan” diye başlayan ve “ ... kısa ve uzun süreli aşkları, modern dans dilini daha fazla ve çarpıcı bir biçimde kullanarak anlatıyor.” yargısıyla biten cümlesi de bize nasıl bir oyun izleyeceğimiz hakkında yeterli ip uçlarını veriyordu.
Oyunun müziklerini Erim Ardal yapmış. Aralıksız iki saatlik oyunun izlenmesine bu müziklerin oldukça önemli bir payı var.
Åžiir gibi, balenin dili de damıtık. Koreograf, mesajını çok yalın bir dille vermek zorunda. Balede de “yani, demem o ki, çünkü...” gibi açıklama sözcüklerinin yerini tutan hareketlere yer yok.
Ne yalan söyleyeyim, Oyunu izlerken, bir an oyunu Paris,te bir Fransız, Berlin,de bir Alman olarak seyretseydim, diye geçirdim aklımdan. Yine Bodrum,u çok çok iyi bilen birisi olsaydım, bu oyun Bodrum,dan ne getirirdi bana?
Artemisia, gelir miydi ki aklıma? Ya kocalarını, oğullarını öldüren ve kendilerini eş alan Helenlerin sofralarına oturmayı reddeden, adlarını anmamak için and içen Karyalı kadınlar? Adına kentler kurulan Stratonike,nin aşkından bir tat bulabilir miydim? Ya da geçen yüzyıla uzanıp Çakır Ayşe,yi, Halil,in Çakır gözlü Gülsüm, ünü nerelere yerleştirebilirdim?
Farz edelim ki Bodrum,u hiç bilmeyen birisi olsaydım ve arkada fonda yine o pırpırlanan deniz olsaydı, siyah kostümleriyle dans etseydi yine dansçılar, Utku yine böyle karalar içinde saksafon çalsaydı, bu eserin adının neden “Bodrum Aşkı” olduğu konusunda bir izlenim edebilir miydim?
Koreograf olmak çok zor. Onun karikatürcü gibi baloncukları yok ki içini doldursun.
Genç Werther,in Acıları,nı izlerken Mehmet Balkan,ın “Bodrum Aşkı”na can verebilmek için ne büyük bir sorumluluk üstlendiğini bir kez daha anladım. Genç Werther,in Acıları, her şeyden önce Goethe gibi çok güçlü bir Alman yazarının ürünüydü. Romandaki “Umutsuz Aşk”, birçok sanatçının tarih boyunca balıklama atladığı evrensel bir temaydı. Ancak Goethe,nin eseri bir başkaydı.Piyasaya çıkar çıkmaz toplumu o denli derinden etkilemişti ki romanı okuyan bir çok genç intihar etmiş, Almanya sokakları “Werther gibi” mavi ceket, sarı pantolon giyen duygulu gençlerle dolup taşmıştı. Dahası, bu eserin arkasında Frédéric Chopin gibi yine romantik dönemin dev müzisyeni vardı.
Festival 10. yaşına basmasına karşın, Kale Kuzey Hendeği Sahnesini hâlâ gerçek anlamda bir gösteri sahnesine dönüştüremediğimiz için eser, dekorlarını İstanbul,da bırakıp gelmişti; ama böyle de güzeldi. O akşam, ışığından kostümüne unutulmaz bir bale gösterisi izlediğimizi söylemek,bir hakkın tesliminden öte bir şey değil.
Geçen yazımda bale sanatçılarını ortaçağın posta ulaklarına benzetmiştim.
Bana göre, günlerce süren provalarda yüzlerce kilometre dans eden bale sanatçılarıyla bu ulaklar arasında pek fark yok. Ulaklar, devletlerinin dirliği düzenliği için haber taşıyarak, bale sanatçıları ise yazarların şairlerin eserlerindeki ışığı izleyicilerin yüreklerine serperek daha yaşanası bir dünyanın kapılarını aralıyorlar.
Oyun bitiminde onları alkışlarken, hiçbirini ayırmadan onların gözlerinin içine bakın. İnanın yüreklerinize neyi ne kadar sunabildiklerini o bakışlardan anlamak hem çok anlamlı, hem de çok kolay. Ben her iki oyunda da onların gözlerinde görevlerin, en iyi şekilde yapabilmenin sevincini ve huzurunu gördüm.
Bu festivale emeği geçen herkesi kutlamalıyız.Bodrum, bu festivalle biraz daha özgünleşiyor.
