Aleviler ve Cemevleri

Reklam

CHP Tunceli Milletvekili Hüseyin Aygün, TBMM Başkanı Cemil Çiçek,e, Meclis,e bir Cemevi açılması için bir dilekçe vermişti. Meclis Başkanı Çiçek, Aygün,ün dilekçesine, Diyanet İşleri başkanlığından aldığı cevaba göre cevaplamıştı. Diyanet İşleri Başkanlığına(DİB) göre, “Alevilik ayrı bir din olmayıp, â€˜İslam içi bir oluşum, İslam,ın tarihi süreçte ortaya çıkmış bir zenginliğidir, ve İslam dininin ibadet yerleri camilerdir.” Egemen Dinsel Topluluğun bir kurumu olan DİB, ülkemizde önemli bir sayıya sahip olan Aleviler için, Cemevi,ni bir ibadet yeri olarak kabul etmiyor ve onları camilere davet ediyor... Yargıtay,ın da kararı bu yönde gerçekleşmişti.

Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Profesörü İlhami Güler şöyle diyor: “ Alevi sorununu sosyolojik, teolojik ve politik olmak üzere üç boyutunu birbirinden ayırt ederek ele almak gerekir. Sosyolojik olarak Türkiye,de hatırı sayılır bir Alevi nüfus bulunmaktadır. Bunlar 1960,lardan önce ağırlıklı olarak kırsal bölgelerde yaşıyor ve â€˜Cem, denilen dinsel ayinlerini â€˜Dede,lerin evlerinde yapıyorlardı. Bu tarihten itibaren göçle birlikte, şehirlere geldiler ve â€˜Cemevi, denilen bir yapı oluşturarak ibadetlerini buralarda yapmaya başladılar. Teolojik olarak, Aleviliğin, İslami bir â€˜mezhep, mi veya ayrı bir â€˜din, mi olduğu tartışması mevcuttur. Politik olarak, bu vatandaşlarımız, camilere tanınan statünün Cemevleri,ne de tanınmasını bir hak olarak istemektedirler. Laik, demokratik ve insan haklarına bağlı bir hukuk devleti, vatandaşlarına eşit mesafede olmak üzere bu talebi karşılaması gerekir.”

Eşitsizliğin kasıp kavurduğu Türkiye,de, “Öteki” muamelesine maruz kalan Alevilere ve öğretilerine dönük asimilasyoncu projeler hayata geçirilmeye çalışılmaktadır. Egemen inanç sistemi ve topluluğun yöneticileri tarafından gündelik yaşamın içinde Aleviliğin adı; ayrımcılık, dışlanma ve tehdit olarak anlaşılmaktadır. Alevileri ötekileştirmenin kaynağı ideolojiktir. Asimilasyoncu yaklaşımların, toplumda ötekiler yaratmaktan başka, bir de çatışma alanı yaratma gibi bir rolü bulunmaktadır. Bu davranışı, Türk-İslam sentezinin Alevilere dönük yüzünde görmek mümkündür. Alevi köylere, zorla cami yaptırma girişimleri, bu asimilasyoncu politikaların bir sonucudur.

Aleviler, inançsal öğretilerinden dolayı, ibadet yerlerini Cemevi olarak tanımlıyorlar. Onlar inançsal olarak farklıdırlar. Kendilerine özgü öğreti ve pratiklerinden dolayı, kendilerini farklı, Anadolu,ya özgü bir inanç, felsefe ve düşünce sistemi içinde görürler. Tanrı yorumu, kadına bakış gibi birçok temel konuda, â€˜resmi din,den farklıdırlar. Yani resmi görüşün ve egemen İslam din anlayışının kalıplarında daraltılmak, eritilmek istemiyorlar. Her türden Sünnileştirme ve Åžiileştirme girişimlerine karşı da, asırlardır öğretileri ve dirençleriyle taviz vermediler. Farklılıkları(nı) ülkenin zenginliği olarak gördüler ve bedel ödeyerek yaşadılar. Resmi görüş, on yıllardır, Alevileri Sünnileştirme hedefi üzerinde sonuç alınması mümkün olmayan toplumsal mühendislik yapar durur.

Söz konusu, Alevilerin eşitlik ve hak talepleri olunca, TBMM, devletin yürütmesi ve yargının iradesi, “kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar” hükmünü görmez. Sünni anlayışla şekillenen devlet ve iktidar, “hukukun üstünlüğü” ilkesini de, Sünnilik lehine yorumlar ve Alevilerin kendilerini tanımlama hakkını elinden almayı kendinde bir hak sayar. Bu yaklaşım, insan haklarının evrensel değerlerini hiçe sayan ideolojik ve asimilasyoncu bir yaklaşımdır. Evrensel hukukta yer alan din, vicdan ve inanç özgürlüğü ilkesine göre; ibadet yeri olan â€˜cemevi,ne de, bir ibadet şekli olan â€˜cem,e de, “benim kabem insandır” öğretisine bağlı olan Alevi yurttaşların davranışlarına saygı duyulması gerekir. Bir Sünni için cami neyse, bir alevi için de Cemevi odur...

Alevilerin istekleri genel olarak şöyle: TBMM,nde, cami ve mescit gibi, Cemevinin de açılması; Aleviliğin ayrı bir dini topluluk olarak tanınması, Diyanet İşleri Başkanlığının kaldırılması, her dini topluluğun bütçesinin o topluluk içinden karşılanması, kendi rehberlerini kendilerinin yetiştirmeleri; zorunlu din eğitiminin kaldırılması ve eğitimde dindarlaştırmaya son verilmesi; Cemevleri Alevilerin ibadet yerleridir, Cemevlerine yönelik ayrımcılığın ve inkÃ¢rın sona ermesi; Alevilere ait dergÃ¢hların ve işgal edilmiş mekÃ¢nların Alevi kurumlarına devredilmesi; Yerlerinde edilmiş ve göçe zorlanmış Alevilerin kendi köylerine dönüşlerinin sağlanması; Alevilere yönelik katliamlarla yüzleşmek için, katliamların olduğu iller ve yerlere müzelerin, anıtların yapılması vb.

SONUÇ 1: Ülkemiz, farklı inanç ve kültürlerin yüzyıllar boyu birlikte yaşadığı bir coğrafyadır. Bu farklılıklar, egemen güçler ve yöneticileri tarafından, kendi iktidarlarının sürekliliğini sağlama anlamında hep negatif yönde kullanılmış ve bu amaçla toplumda bir çatışma ortamı hep körüklenmiştir. 1980 öncesinde, ülkemizde yaşanılan din ve mezhep çatışmaları, Kahraman Maraş, Çorum Katliamları, yakın tarihte aydınların yakıldığı Sivas olayları hatırlardadır... Bu ülkede kim kendisini, ne şekilde tanımlıyorsa, kimliğini nasıl ortaya koyuyorsa; bunu kabullenmek zorundayız. Subjektif değerlendirmeler doğrultusunda, bu objektif toplumsal olguları/gerçekleri inkÃ¢ra yönelmek, egemen kültürü alt kimlikler ve kültürler üzerinde bir dayatma unsuru olarak düşünmek ve kabul etmek, insani bir davranış biçimi değildir. Bir Alevinin, bir Rum,un, bir Yahudi,nin, Ermeni,nin, Süryani,nin, bir Keldani,nin, Bahai ya da Åžafi,nin kendi inançları doğrultusunda ibadethanesinde ibadetine saygı duyulmalıdır. En temel insan hakkı, inanç özgürlüğüdür. Bu yoksa orada demokrasi kültüründen söz etmek mümkün değildir.

SONUÇ 2: Milas ve köylerinde yaklaşık 10 bin Alevi,nin yaşadığı, bunun 5 bine yakın olanının Milas merkezde yaşadığı tahmin edilmektedir. Özellikle Sosyal demokrat-sol kimliği olan CHP,li belediyeler bu konuda hassasiyet göstermeli, Alevi vatandaşlarımızın kendi ibadethaneleri olan Cemevi,nde ibadet etmelerinin olanaklarını yaratmalıdırlar. İnsan hakları, inanç özgürlüğü ve demokratik değerleri savunma konusunda sol-sosyal demokrat belediyelerin daha fazla sorumluluk sahibi olmaları gerektiğini düşünüyorum. Milas,taki Alevi hemşerilerimiz için Milas,ta mutlaka bir Cemevi,nin açılması gerekliliğine inanıyorum. Milas ölçeğinde cemevi açmanın çekinilecek hiçbir yanı yok. Yakın çevremizde ve ülkemizde bunun örnekleri çok...

(Not: Bu yazı, 22.7.2012 tarihli BiRGün Pazar,ın, “Aleviler Kimliğine Sahip Çıkıyor” isimli “Alevi Dosyası”ndan yararlanılarak hazırlanılmıştır.)